در مطالب گذشته ، از بازسازىهاى قبر مبارك امام على ( ع ) كه مربوط به قبل از بناى محمد بن زيد بود ، صحبت كرديم ؛ چنانكه ابنطاووس در « الفرحة » ، به اين بنا اشاره نموده است . « 1 » البته وى در همين كتاب ، آن بنا را به برادر محمد بن زيد ، يعنى حسن بن زيد ، نسبت داده است . « 2 » خطاى او ، به علت وجود اشتباه در روايتى است كه آن را از محمد بن حمزه جعفرى ، داماد شيخ مفيد ( رحمه الله ) روايت كرده است ؛ چنانكه خودش گفته است . شيخ محمد حسين حرزالدين ، مىگويد :
حدود سال 283 هجرى ، محمد بن زيد ، معروف به الداعى الصغير ، سلطان طبرستان ، آمد و روى قبر اميرمؤمنان ( ع ) بنايى ساخت كه متشكل از گنبد ، ديوار و استحكاماتى بود كه در آن ، هفتاد طاق وجود داشت . « 3 »
منظور از طاق در اينجا ، همانگونه كه گفته شده است ، تعداد حجرههايى است كه در ديوار حصار ، براى پناه دادن زائران و مجاوران ، ساخته شده بود . گمان نمىكنم كه محمد از طبرستان آمده باشد . اما همانگونه كه گفتيم معتضد به او اجازه داد تا اموالش را هرگونه مىخواهد توزيع نمايد ؛ البته بهصورت آشكارا .
ازاينرو محمد بن زيد از اين فرصت استفاده كرد و اموالى را براى ساخت ضريح امام على ( ع ) ، فرستاد . آنچه اين نظريه بنده را تأييد مىكند ، مطلبى است كه دكتر حسن الحكيم آورده است . او در كتاب « المفصل فى تاريخ النجف الاشرف » ، به نقل از كتاب « تاريخ طبرستان » ، مىگويد : « سيد داعى علوى ( محمد بن زيد ) دستور داد تا اموالى را از طبرستان به منظور بازسازى عتبات مقدسه در نجف اشرف ، كربلا و مدينه منوره بفرستند » . « 4 » او در حاشيه ، به همان صفحهاى
هامش
( 1 ) . ر . ك : الفرحه ، ج 2 ، ص 129 ؛ بحارالانوار ، ج 42 ، صص 311 - 313 .
( 2 ) . ر . ك : الفرحه ، ج 2 ، ص 136 .
( 3 ) . ر . ك : تاريخ النجف الاشرف ، محمد حسين حرزالدين ، ج 2 ، ص 77 . به نقل از تاريخ طبرستان ، محمد بن حسن اسفنديار .
( 4 ) . ر . ك : المفصل في تاريخ النجف الاشرف ، دكتر حسن الحكيم ، ج 2 ، ص 37 .