وضعيت ضريح مطهر امام على ( ع ) در دوران خلافت مأمون ، معتصم ، واثق و متوكل عباسى
به هرحال گنبدى كه از گِل باشد ، اگر اينگونه باشد ، انتظار نداريم كه ميان آب و هواى نامتعادلى كه در ماه تموز ( تير ) بالاترين درجه حرارتى جهان را دارد ، خيلى مقاومت كند و اگر خواسته شود كه آن گنبد باقى بماند ، حتماً نياز به حفاظت دارد و اين چيزى است كه به نظر من بعيد به نظر نمىرسد .
همچنين بعيد نمىدانم كه اين گنبد پس از آنكه مأمون عباسى در ربيعالاول سال 212 هجرى اعلام نمود كه اميرمؤمنان ( ع ) پس از رسول خدا ( ص ) ، از برترين مردم روى زمين است ، بازسازى و توسعه زيادى را به خود ديده باشد . « 1 »
همچنين بعيد نمىدانم كه ضريح مطهر امام على ( ع ) نخستين مجاورانش را در عصر مأمون عباسى ، به خود ديده باشد ، بهويژه پس از آنكه مأمون ولايتعهدى امام على بن موسى الرضا ( ع ) را اعلام كرد . اما ميزان مجاورت ، تحت تأثير شرايط جوى سخت بر اين سرزمين ، بهويژه در ماههاى تابستان ، بوده است ؛ بهطورى كه گمان نمىكنم مجاورتى دائمى در آنجا شكل گرفته باشد .
به يقين مىتوان گفت كه شيعيان اهل بيت ( عليهم السلام ) در كوفه و ساير شهرها ، در زمان خلافت مأمون ، معتصم و متوكل عباسى فرصت مناسبى براى زيارت قبر اميرمؤمنان ( ع ) پيدا كردند ؛ البته بعد از آنكه اين خلفا ، مقدارى رغبت خود را به امام على ( ع ) و فرزندانش ( عليهم السلام ) اظهار نمودند . ممكن است قبر امام على ( ع ) در عصر خلفاى مذكور ، شاهد تغييراتى بوده است . ابن اثير ، در « الكامل فى التاريخ » مىگويد : « متوكل به سبب اظهار محبت خلفاى قبل از خود به امام على ( ع ) و اهل بيتش ( عليهم السلام ) كه عبارت بودند از مأمون ، معتصم و واثق ، آنان را
هامش
( 1 ) . ر . ك : العقد الفريد ، ابن عبد ربه ، ج 5 ، ص 90 ؛ الكامل في التاريخ ، ابن اثير ، ج 5 ، ص 408 .