درست است كه بنده معتقد به مبالغه و اغراق درباره بناى هارون الرشيد و درباره گنبدى كه روى آن ساخته شده است ، نيستم ، با اين حال ، وجود آن را هم انكار نمىكنم ؛ زيرا گِلى كه گنبد مذكور با آن ساخته شده است ، بعيد به نظر نمىرسد هارون الرشيد ، آن را براى ساخت گنبد آورده باشد . بهويژه ، اگر وى به دنبال راضى ساختن شيعيان علوىها و خاموش كردن شعلههاى قيام يحيى آمده باشد . درواقع برمكى با صلح و آشتى برقرار كردن ، شعلههاى آن قيام را فرو نشاند ؛ قيامى كه ممكن بود به كوفه كشيده شود . كوفهاى كه در آنجا ، نابودى ميراث شيعه محال و غيرممكن است . شايد دستور هارون الرشيد به ساخت آن گنبد براى تشويق خاندان برمكى بوده است كه بر زمام حكومت در دوران خلافت هارون الرشيد و آن برهه از زمان ، تسلط داشتند . بعيد هم به نظر نمىرسد كه هارون الرشيد پس از آنكه مشاهده كرد ، قبر امام على ( ع ) به يك تپه تبديل شده است ، دستور ساخت اين گنبد را روى آن داده باشد ؛ همانگونه كه محبت و احترام او را به اميرمؤمنان ( ع ) انكار نمىنمايم . اما با اين همه ، اقدام هارون الرشيد ، به شكلى نبوده است كه روايت درباره آن اغراق و مبالغه نموده است .
سيد جعفر بحرالعلوم پس از جمع نمودن بين دو روايت « الفرحة » ، مىگويد :
هارون الرشيد دستور داد تا روى قبر اميرمؤمنان ( ع ) گنبدى ساخته شود و مردم شروع به زيارت آن و دفن نمودن مردگان خود اطراف آن كردند ؛ تا اينكه زمان عضدالدوله ديلمى فرارسيد و تغييراتى در ساختمان آن ايجاد شد . « 1 »
سيد محسن الامين ، در كتاب « اعيان الشيعة » معتقد است كه نخستين كسى كه ضريح مطهر امام على ( ع ) را آباد نمود ، هارون الرشيد بوده است كه پس از سال 170 ه . ق / 786 م ، انجام شده است . « 2 » او همچنين به نقل از « ارشاد القلوب » ديلمى
هامش
( 1 ) . ر . ك : التحفه ، سيد جعفر بحرالعلوم ، ج 1 ، ص 271 .
( 2 ) . ر . ك : اعيان الشيعه ، سيد محسن الامين ، ص 536 .