سالانه خانواده خود از آن برمىداشت و باقيمانده را به مصرف خريد سلاح و تجهيزات و ساير مصالح عمومى مسلمانان مىرساند .
هامش
خامنهاى ، سيد على ، عنصر مبارزه در زندگى ائمه ، ص 47 ، 48 ) . جالب اينجاست كه اين حدود چيزى جز مرزهاى آن زمان حوزهء تحت نفوذ عبّاسيان نيست . شايد بتوان گفت نه تنها جنبهء رمزى فدك در طول تاريخ منازعات علويان با امويان و عبّاسيان خود را نشان داده و در خاندان اهلبيت همواره به عنوان يك سند مظلوميّت تاريخى مطرح بوده است ( عنصر مبارزه در زندگى ائمه ، ص 46 ) ، بلكه خلفاى نخستين عصر پس از پيامبر ( ص ) نيز خود به اين مسأله توجّه داشته اند ، آن گونه كه روايتى از ابن ابى الحديد مؤيّد اين نكته است . او مىگويد : از علىّ بن فارقى پرسيدم كه آيا فاطمه در دعوى فدك صادق بود و او پاسخ داد : « آرى » . پس به او گفتم : « پس چرا ابو بكر فدك را به فاطمه نداد در حالى كه فاطمه در ادّعاى خود بر حقّ بود ؟ » او در پاسخ من [ ابن ابى الحديد ] لبخندى زد و به مزاح گفت : « اگر ابو بكر امروز به صرف ادّعاى فاطمه [ كه ادعايى راست نيز بود ] فدك را به فاطمه مىداد فردا او دوباره مىآمد و مدّعى آن مىشد كه خلافت از آن همسر اوست » . ابن ابى الحديد در ادامه مىگويد : « هر چند او اين سخن را از روى مزاح گفت ، امّا اين يك سخن درست است » . ( ابن ابى الحديد ، شرح نهج البلاغه ، ج 16 . ص 284 ) ج : فدك به عنوان يك هديه : آنچه از منابع تاريخ برمىآيد اين است كه فدك از آن رسول خدا ( ص ) بود و آن حضرت آن را در دوران حيات خويش به فاطمهء زهرا ( س ) هديه كرد و به ايشان سپرد و اين آبادى در اختيار فاطمه ( س ) بود تا زمانى كه پس از وفات پيامبر ( ص ) ابو بكر آن را از ايشان ستاند . ( فدك فى التاريخ ، ص 22 ) اكنون به پارهاى از شواهد كه گواه اين مدّعاست اشاره مىكنيم : 1 - در روايت الغدير به نقل از صحيحين ، سنن بيهقى ، الاموال ابو عبيد ، معجم البلدان بلاذرى و منابعى ديگر چنين آمده است كه عمر پس از تصدّى خلافت فدك را به وارثان رسول خدا ( ص ) بازگرداند و در اين زمان على ( ع ) مدّعى آن بود كه رسول خدا ( ص ) آن را در زندگى خود به فاطمه داده است . ( الغدير ، ج 7 ، ص 194 ) . 2 - در نهج البلاغه در نامهء امير المؤمنين چنين آمده است كه « از همه آنچه در زير سايهء آسمان است فدك در اختيار ما قرار داشت . امّا دلهاى گروهى آزمند آن شد و دلهاى گروهى ديگر نيز دربارهء آن سخاوت كرد » . ( شريف رضى ، نهج البلاغه ، با مقدّمهء صبحى صالح ، نامه 45 ) . 3 - در منازعهء فاطمه ( س ) با ابو بكر نيز آن حضرت مدّعى آن بود كه پيامبر ( ص ) فدك را در