نيز قرآن را به مردم آموخته است ناگزير به سوى خداوند بار سفر خواهد بست « 2 » .
رسول خدا ( ص ) خود نيز با علم ربّانى از اين اطّلاع يافته بود كه هنگام وداع او فرا رسيده است و به همين سبب در خطبهء خود در اين حج به مردم فرمود : « شايد در سالهاى آينده شما را ملاقات نكنم » .
گفتيم كه در جريان اين حج در روز ميانى ايّام تشريق سورهء نصر نازل شد كه مىفرمايد : « هنگامى كه نصر خداوند و فتح آمد و مردم را ديدى كه گروه گروه به دين خداوند در مىآيند خداى را به ستايش تسبيح گوى و از او آمرزش طلب كه او توبه پذير است » .
گفتهاند رسول خدا ( ص ) خود پس از نزول اين سوره دريافت كه اين ، آيات وداع است . ابن عبّاس نيز يك بار در حضور جمعى از صحابه اين سوره را چنين تفسير كرد كه از نزديك شدن اجل رسول خدا ( ص ) حكايت دارد و هيچ يك از صحابه نيز با او مخالفت نكردند و عمر نيز آن را تأييد كرد و با او هم عقيده شد . اين تفسير ابن عبّاس از طريق كشف از اشارهء قرآن و يا گمانه زنى به دست آمده بود بدين ترتيب كه چون نصر الهى و پيروزى كامل شود و اسلام همه جا را فرا گيرد زمان مفارقت و جدايى نزديك شده است .
766 - آيات قرآن و ادلّه ديگر حكايت از آن دارد كه رسول خدا ( ص ) نيز چون ديگر انسانها از دوره زندگى محدودى برخوردار بوده و به سان هر انسان ديگر مرگ از رگ گردن نيز به او نزديكتر بوده و او موجودى جاويد نيست . از جملهء آن ادلّه اينهاست :
هامش
( 2 ) جاى شگفتى و نيز جاى پرسش است كه چگونه در اينجا - به ادّعاى مؤلّف - عمر با عقل و درايت خويش دريافته كه زمان ارتحال رسول خدا ( ص ) نزديك است امّا - همان گونه كه مؤلّف خواهد آورد - پس از آن كه آن حضرت وفات يافت همو فرياد برآورده كه پيامبر نمىميرد ؟ پس يا بايد در صحّت اين روايت ترديد كرد و يا گفت در آنجاى ديگر برنامهاى ديگر بوده است - م .