صاحبان سيره يادآور شدهاند كه بسيارى از مردم پس از صلح حديبيّه و در فاصلهء اين صلح و فتح مكّه به اسلام درآمدند تا آنجا كه شمار آنان به چندين برابر همهء مسلمانانى مىرسد كه از آغاز دعوت تا صلح حديبيّه مسلمان شده بودند مفهوم اين سخن آن است كه شمار گروندگان به اسلام تنها در اين دو سال چندين برابر شمار مسلمانان در مدّت نوزده سال قبل از آن بود .
پس از آن كه فتح مكّه صورت گرفت و قريش اسلام آورد همهء كسانى كه در اين باره ترديد داشتند نيز به اسلام درآمدند و دلهاى آنان براى پذيرش معارف اين دين نرم شد ، زيرا آنان مشاهده كردند مردم مكّه يعنى همان كسانى كه در موقعيّت پيشوايى ديگر اعراب بودند اسلام آوردهاند و به همين دليل آنان نيز مسلمان شدند .
از همين جا بود كه پس از فتح مكّه كه در ماه رمضان سال هشتم رخ داد در سال نهم هيأتهايى پى در پى از سوى قبايل مختلف عرب به مدينه آمدند تا اسلام آوردن خود را اعلام كنند و احكام دين را بياموزند و نيز واجبات ، محرّمات و امور جايز و مباح براى يك مسلمان را فرا گيرند .
در اين ميان رسول خدا ( ص ) خود نيز گروههايى را براى تعليم مردم و نيز تأديب و گوشمالى كسانى كه براى آزار دادن مسلمانان و يا به بازى گرفتن ارزشهاى دينى تلاش مىكردند روانه مىكرد و به دليل همين تفاوت اهداف ، گاه گروههايى رزمى و گاه فقهاى صحابه را روانهء مأموريّت مىساخت ، آن سان كه يك بار معاذ بن - جبل و ابو موسى اشعرى را روانهء مأموريّت كرد و يك بار نيز خالد بن وليد را كه فرماندهى جنگاور بود اعزام داشت ، هر چند همين خالد نيز مأمور بود نخست مردم را به اسلام دعوت كند ، نه آن كه تنها شمشير نبرد عليه آنان بركشد و هر چند در پى او عالم صحابه على بن ابى طالب ( ع ) را روانه كرد تا او خود عهدهدار تعليم آنان و اجراى احكام اسلام در ميان آنها شود و پس از آن نيز او را عهدهدار قضاوت در آن سامان ساخت و او نيز شكوفههاى دعوت محمّدى را از شاخسار شكوفاى انديشهء خود به آنان اهدا كرده و زبانش به حكمت گويا شد و در دوران تصدّى قضاوت
خاتم النبيين ( ص ) ( خاتم پيامبران ص ) ( فارسى ) — صفحة 628
مساهمون: حسين صابري
ص٦٢٨