اجتماعات مشكوك آنان و لانهاى براى جاسوسى و ارتباط با روميان شام باشد . در اين حال چنين اظهار مىدارند كه آن يك مسجد است ، امّا خداوند پرده از چهرهء آنان بر مىدارد و در تاريخ اسلام اين مسجد به مسجد ضرار مشهور مىشود .
بنا بر آنچه در اين سوره آمده براى بالا بودن قدرت بدنى سپاهيان و قدرت رزمى سپاه لزوما مىبايست ارادهها متّحد و قوى باشد و اين چيزى است كه با دور كردن منافقين از صفوف سپاه و دعوت نكردن آنان به همراهى و همكارى حاصل مىشود ، چرا كه منافقين پيوسته در پى فتنهاند و فتنه عامل شكست هر سپاه گرفتار آن است .
ج : بنا بر مفادّ اين سوره افراد سست عقيده و دودل نيز نبايد در سپاه حضور داشته باشند ، چرا كه آنان بسترى مناسب براى زايش نفاق و گسترش ترس و نگرانى و فرار از هنگامهء نبرد محسوب مىشوند .
وضعيّت اين گروه به امر خداوند موكول است كه او يا آنان را مىآمرزد و يا عذاب مىدهد . امّا در هر حال آنان نبايد در سپاهى قدرتمند كه راه پيروزى را طىّ مىكند حضور داشته باشند .
آخرين نكته آن كه سورهء توبه درسى حكيمانه براى امّت مجاهد است و خداوند در بيان ماجراهاى غزوهء تبوك كه در اين سوره آمده درسهاى آموزندهاى را براى ما در آن گنجانده است . در جريان تشكيل سپاه مهيّاى اين غزوه كه در آن على رغم پيش نيامدن جنگ و نبرد درسهاى فراوانى براى ما بر جاى گذاشته شد يكى از نكات مهم آن است كه اين سپاه همه از افرادى برگزيده شد كه از ايمانى بالا و مستحكم برخوردار بودند و در اين ميان تعداد اندكى از منافقان و سست عقيدگان نيز كه حضور داشتند افشا شدند .
در سورهء توبه همچنين وضعيّت كسانى كه اسلام به سرزمين آنان رسيد و به حكم پيروى از جريان قويتر و نه به حكم اقتناع عقلى به آن گردن نهادند - از قبيل كسانى از اعراب كه در گوشه و كنار سرزمين جزيرة العرب مىزيستند و با آن كه
خاتم النبيين ( ص ) ( خاتم پيامبران ص ) ( فارسى ) — صفحة 619
مساهمون: حسين صابري
ص٦١٩