كنيد و در هر جا در كمين آنان بنشينيد و البتّه اگر توبه كردند ، نماز به پاى داشتند و زكات آوردند راه مرا بر آنها بگشاييد كه خداوند بخشنده و مهربان است » « 21 » .
اين آيات مبارك در بردارندهء لزوم وفاى به عهد و پيمان از سوى مسلمانان با كسانى است كه به پيمان خود وفادارى نشان دادهاند و همچنين از اين حكايت دارد كه كسانى كه پيمان ندارند چهار ماه مهلت داده مىشوند تا در اين مدّت بتوانند سفر كنند و به خانه و كاشانهء خويش باز گردند . البتّه معنى وفاى به عهد كه در اين آيات مؤمنان به رعايت آن در مقابل مشركان وفادار امر شدهاند آن نبود كه به مشركان اجازه داده شود در همان حال كه مشرك نيز هستند به مسجد الحرام [ و به مكّه ] بيايند ، زيرا آيهء قرآن خود در منع مطلق ورود مشركان به اين مكان مقدّس صراحت دارد و مىفرمايد : « اى كسانى كه ايمان آوردهايد مشركان نجسند و از امسال به بعد نبايد به مسجد الحرام نزديك شوند » « 22 » .
بنابراين مهلت چهار ماههاى كه براى مشركان قرار داده شده بود به آنان حق ورود به مكّه را نمىداد و تنها شامل منع جنگ با آنها و كشتن آنان در طىّ اين مدّت مىشد و بر اين اساس آنان چهار ماه مهلت يافته بودند تا در طىّ اين مدّت خود را به وطن و مأمن خويش برسانند و در حالى كه براى حجّ به مكّه آمده بودند مورد حملهء غافلگيرانهء مسلمانان قرار نگيرند .
744 - اكنون مناسب است به امتيازاتى بپردازيم كه رسول خدا ( ص ) در جريان اين حج به على ( ع ) و ابو بكر داد .
او در جريان حج اخير اين امتياز را به ابو بكر داد كه رياست حج را به او سپرد و به همين دليل زمانى كه على ( ع ) با او ملاقات كرد پاسخ سؤال او كه « آيا اميرى يا مأمور ؟ » فرمود : « مأمورم » .
امّا امتيازى كه در طى اين حج به على ( ع ) داده شد آن بود كه او مبلّغ آيات
هامش
( 21 ) - توبه / 5 - 1 .
( 22 ) - توبه / 28 .