مىكنم كه ديدگانى مراقب آنهاست . سلام و رحمت و بركات خداوند بر شما باد » « 18 » .
اين نامه رسول خدا ( ص ) به شاهان حمير است كه از تكرار لفظ « بارى » در آن [ و نيز از اين كه در ابتداى نامه نام سه تن از آنان و در اثناى آن نام يكى ديگر از اين شاهان آمده است ] چنين بر مىآيد كه آن حضرت در هر بخشى از نامه افراد خاصى از آنان را مورد خطاب خود قرار داده ، هر چند مضمون تمام بخشها تقريبا يكى است .
در اين نامه رسول خدا ( ص ) مقدار زكاتى را كه از سوى خداوند در محصولات كشاورزى و ميوهها و چهارپايان قرار داده است بيان فرمود . نكتهء قابل توجّه آن است كه ايشان از زكات اموال باطنى يعنى درهم و دينار و عوارض و ماليّاتهايى كه بر تجارت اين اموال تعلّق مىگيرد سخنى به ميان نياورده و تنها زكات اموال ظاهرى را بيان فرمود ، هر چند آن حضرت [ در جاهاى ديگرى ] زكات درهم و دينار را هم مشخّص كرده و فرموده است : « در هر دويست درهم پنج درهم زكات است » و يا در روايت ديگرى است كه فرمود : « در هر بيست مثقال نيم مثقال زكات تعلّق مىگيرد » .
شايد علّت آن كه رسول خدا ( ص ) در اين نامه از زكات اموال باطنى سخنى به ميان نياورد اين است كه آن حضرت در اين نامه تنها در صدد بيان آن زكاتى بوده است كه امام يا كارگزار زكات آن را جمع مىكند و اين در حالى است كه زكات اموال باطنى از سوى امام گردآورى نشده و صاحبان آن اموال خود بايد به اداى آن بپردازند . شايد همين نكته به دليل اين اجازهء عثمان به كارگزاران زكات بود كه از آنان خواسته بود تنها زكات اموال ظاهرى را گرد آورند و اموال باطنى را واگذارند . البتّه او گويا در اداى زكات اين گونه اموال نيز به آنان نيابت داد به گونهاى كه اگر ثابت شود قصد پرداخت آن را ندارند اين زكات از آنان ستانده شود .
نكتهء قابل توجّه ديگر در اين نامه آن است كه رسول خدا ( ص ) از زكات محصولات كشاورزى با عنوان زكات عقار يا زكات ملك ياد كرده است هر چند اين
هامش
( 18 ) - البداية و النهاية ، ج 5 ، ص 75 و 76 - م .