برگردى » . من در اين هنگام به پشت او نگريستم و مهرى را در بالاى شانهء او مشاهده كردم » « 15 » .
حديث فوق را تنها احمد بن حنبل روايت كرده است ولى در عين حال اين حديث در شمار احاديث ضعيفى كه - بنا به گفته - از مسند احمد گرد آوردهاند ذكر نشده است و به همين دليل نيز ابن كثير درباره اين حديث مىگويد :
« اين حديثى غريب است و البتّه در سند آن چندان اشكالى وجود ندارد و تنها امام احمد آن را روايت كرده است » « 16 » .
از نظر نگارنده تا زمانى كه هيچ طعنى در مورد سند اين روايت وجود ندارد و تا زمانى كه به اين اصل معتقديم كه قاعدهء عمومى در مورد روايات راويان ثقه صحيح بودن و راست بودن آنهاست بر اساس همين روايت چنين اظهار مىداريم كه تبوك جايى بود كه در آن نوعى ارتباط فكرى به وجود آمد و حقايق اسلامى با عقايد مسيحيان برخورد كرد و در پى همين برخورد برداشتهايى كه از اسلام وجود داشت تصحيح شد و اوهام از ميان رفت .
مصالحه با فرمانرواى ايله
689 - گفتيم رسيدن سپاه اسلام به تبوك دستاوردهاى فراوانى را براى مسلمانان به ارمغان آورد و نيز به اين اشاره كرديم كه رسيدن مسلمانان به اين منطقه زمينهاى را براى يك پيوند فكرى و سياسى به وجود آورد . در اثبات همين مدّعا نامهاى را كه هرقل به رسول خدا ( ص ) فرستاده يادآور شديم و در ذكر اين نامه و استناد به آن بر اساس تصديق اخبار ثقه عمل كرديم .
اكنون نيز به ذكر خبر مشهور ديگرى حاكى از رخدادى از همين نوع مىپردازيم . آن خبر از اين قرار است :
هامش
( 15 ) - البداية و النهاية . ج 5 . ص 15 و 16 . - م .
( 16 ) - همان / ص 16 .