از اين گروه برخى سست عقيده بودند و برخى ديگر نيز عقيده داشتند ولى عزم آنان سست بود و داراى چندان قدرت روحيّهاى نبودند كه بدان وسيله بتوانند سختيها را تحمّل كنند . به همين دليل اين عدّه از نگرانى رنج مىبردند و از دست زدن به هر اقدامى ترس داشتند .
ب : گروهى منافق كه عزم ديگران را سست مىكردند و در پى ايجاد فتنه و در صدد آن بودند كه در ارادهء مؤمنان مجاهد خلل وارد آورند و آنان را از جهاد باز دارند . قرآن كريم دربارهء اين گروه مىگويد : « اگر بهرهاى نزديك و سفرى آسان در پيش بود در پى تو مىآمدند امّا اينك رنج مسافت و دورى راه بر آنان سنگين آمده و به خداوند سوگند خواهند خورد كه اگر مىتوانستيم همراه با شما بيرون مىآمديم . آنان خود را به هلاكت در مىافكنند و خداوند مىداند كه آنان دروغگويند . خداوند از تو مىگذرد كه چرا به آنان اذن [ نيامدن به جهاد را ] دادى تا برايت كسانى كه راست مىگويند مشخّص و روشن شوند و دروغگويان را بشناسى . كسانى كه به خدا و روز واپسين ايمان دارند براى [ گريختن از ] اين كه با مال و جان خويش جهاد كنند از تو اجازه نمىگيرند و خداوند به پرهيزگاران آگاه است . تنها آن كسانى از تو اذن مىخواهند كه به خدا و روز واپسين عقيده ندارند و دلهايشان گرفتار ترديد است و در اين ترديد خويش سرگردانند . آنان حتّى اگر مىخواستند با شما بيرون بيايند جز سستى و ضعف بر شما نمىافزودند و در ميان شما دسيسه مىكردند و در پى فتنه برمىآمدند ، در حالى كه در ميان شما نيز گوشهاى شنوايى براى آنان هست و خداوند به ستمگران آگاه است . آنان از اين پيش نيز فتنه جويى كردند و كارها را براى تو وارونه نماياندند تا زمانى كه حق آمد و امر خداوند آشكار شد در حالى كه آنان آن را خوش نمىداشتند » « 7 » .
ج : مؤمنان راستين كه همه با مال و جان خويش جهاد مىكردند و از بذل هيچ تلاشى و هيچ ثروتى در اين راه دريغ نمىورزيدند . آنان همان كسانى هستند كه
هامش
( 7 ) - همان / 48 - 42 .