جزيه بدهند » « 3 » .
علاوه بر آنچه گفتيم ، در اينجا سيره نويسان عامل ديگرى را نيز ذكر مىكنند و آن اين كه پس از نزول اين آيه كه « مشركان نجسند و از امسال به بعد حق ندارند به مسجد الحرام نزديك شوند » « 4 » بازرگانانى كه در بازارهاى عكاظ ، ذى المجاز ، ذى المجنه و ديگر بازارها به عرضهء كالاهاى خود مىپرداختند گمان كردند كه بازارهاى آنان از رونق خواهد افتاد و به همين دليل اين غزوه صورت گرفت تا از اين طريق درهاى تازهاى براى تجارت آنان گشوده شود .
البتّه اين علّتى است كه صاحبان كتب سيره آن را مطرح كردهاند و اگر آنان چنين چيزى را طرح نكرده بودند ما به خود اجازه سخن گفتن از آن را نمىداديم ، زيرا غزوات و جنگهاى پيامبر ( ص ) براى بازكردن راه تجارت نبود ، بلكه براى گشودن راه دعوت اسلامى بود كه همين نيز آن تجارت بدور از خسارت و زيان است و بالاتر از همهء اينها دستاوردى بىنظير يعنى خشنودى خداوند را در پى دارد .
[ اينها همه عواملى است كه در يك سوى كار وجود داشت ، امّا در سوى ديگر ماجرا ] روميان پس از غزوهء مؤته مشاهده كرده بودند كه چگونه اين دين با استوارى خود در دلها نفوذ و آنها را فتح مىكند . به همين سبب آنان در اين انديشه برآمده بودند تا قبل از آن كه اين دين جديد كيان حكومت آنان را براندازد آن را براندازند ، از اين رو براى رويارويى با آن آماده شد . در چنين شرايطى رسول خدا ( ص ) نمىتوانست به آنان اجازه دهد تا در خانهء او عليه خود او وارد جنگ شوند ، چه ، هيچ قومى در درون خانهء خود هدف جنگ قرار نمىگيرد مگر آن كه به ذلّت كشانده مىشود .
بنابراين در اين وضعيّت رسول خدا ( ص ) از يك سو مشاهده مىكرد كه روميان در حال گردآورى سپاه براى مقابله با او هستند و قيصر روم هزينهء يكسالهء
هامش
( 3 ) همان / 29 .
( 4 ) - همان / 28 .