مورد ستم قرار گرفته بودند و در همين منطقه به سبب قتل فرستادهء رسول خدا ( ص ) از سوى كارگزار بصرى غزوهء مؤته رخ داد .
غزوهء مؤته در شرايطى پايان يافت كه نتيجهء آن نه يك پيروزى قطعى و نه يك شكست براى سپاه اسلام بود ، بلكه در نتيجهء آن سپاه اسلام نه به صورت شكست خورده و در هم ريخته ، بلكه به صورت منظّم و تحت فرماندهى خالد بن وليد به مدينه بازگشت و اين اوّلين فرماندهى موفّق [ در جريان يك بازگشت يا عقب نشينى ] براى خالد بود .
آنچه در مورد مؤته مسلّم مىباشد اين است كه اين غزوه به شكست يا به زيان مسلمانان منتهى نشد ، چرا كه در مقابل يك سپاه دويست هزار نفرى جز تعدادى در حدود دوازده تن از مسلمانان كشته نشدند و اين در حالى بود كه از روميان تعداد فراوانى به قتل رسيدند تا آنجا كه تنها نه شمشير در دست خالد بن وليد عوض شد . هر چند در اين غزوه سه تن از فرماندهان مسلمان كشته شدند ، امّا كشته شدن فرماندهء سپاه آن هم براى سپاهى كه داراى جمعيّت و افراد كمتر و محدودترى است شكست محسوب نمىشود .
اگر بخواهيد مىتوانيد تبوك را ادامهء غزوهء مؤته بدانيد و بگوييد تبوك ادامهء همان خطّى است كه در مؤته ترسيم شد و البتّه به اهداف خود دست نيافت و نتوانست قاتلان فرستادهء رسول خدا ( ص ) را به مجازات كردارشان برساند .
با آن كه غزوهء تبوك - هم در عوامل و علل و هم در سير رخدادها و هم در اهدافى كه در پى آن بود - ادامهء همان مؤته محسوب مىشود ، امّا اين غزوه علّتى خاص خود داشت و آن اين كه در پى ملاقاتهايى كه ميان مسلمانان و مسيحيان و اعرابى كه در كنار آنان قرار داشتند صورت گرفت نوعى پيوند و همجوشى نظامى بر اساس وحدت نژادى ميان اعرابى كه با روميان همدستى داشتند با اعرابى كه در كنار رسول خدا ( ص ) جهاد مىكردند به وجود آمد و گروهى از آن اعراب به اسلام تمايل يافته بودند زيرا از ديدگاه آنان اين دين جديد در ميان يك قوم خودى سر بلند
خاتم النبيين ( ص ) ( خاتم پيامبران ص ) ( فارسى ) — صفحة 402
مساهمون: حسين صابري
ص٤٠٢