احكام شرعى در غزوهء حنين : عاريهء مضمونه
668 - در سير حوادث قبل از اين غزوه آورديم كه رسول خدا ( ص ) هنگامى كه اطّلاع يافت صفوان بن اميّه مقدارى سلاح در اختيار دارد آنها را براى ارتش اسلام به عاريه گرفت و ضمانت آنها را پذيرفت و فرمود : « عاريهء مضمونه خواهد بود » .
اكنون جاى اين پرسش است كه آيا مفهوم مضمون بودن اين عاريه آن است كه سپاه اسلام حق ندارد آن سلاح و زرهها را مورد خيانت و تصرّف نابحقّ خود قرار دهد و بايد به صاحبش برگردانده شود يا مفهوم اين ضمانت آن است كه در صورتى كه به هر شكل اين سلاحها از بين برود برگرداندن قيمت آن به صاحبش لازم است .
در پاسخ اين سؤال و در برداشت از اين حديث ميان فقهاء اختلاف نظر وجود دارد .
خلاصه نظرات فقهاء در اين باره آن است كه از يك سو همه در اين نكته اتّفاق و اجماع دارند كه عاريه امانتى در دست عاريه كننده است و به همين سبب براى او ضمان نمىآورد مگر آن كه در نگهدارى آن از سوى او كوتاهى شود و يا آن عاريه در راهى جز آنچه بدان منظور از صاحبش گرفته شده به كار رود ، چرا كه چنين چيزى نوعى تعدّى به شمار مىرود و تعدّى موجب ضمان است . دليل ديگر عدم ضمان در صورت استفادهء متعارف از مورد عاريه و نگهدارى و مواظبت از آن به طور متعارف و نيز دليل ضمان آور بودن آن در صورت تعدّى آن است كه عاريه دادن نوعى كار تبرّعى است و كار تبرّعى در صورتى كه مورد آن در همان راهى كه بدان منظور عاريه انجام گرفته مورد استفاده قرار گيرد ضمان آور نمىباشد .
[ اين حكم مورد اجماع فقها دربارهء عدم ضمان در عاريه به شرط عدم تفريط و تعدّى است . امّا در مورد تحقّق يا عدم تحقّق ضمان به وسيلهء ذكر چنين شرطى