از اين فرمودهء رسول خدا ( ص ) و از اين جريان دو نكته استفاده مىشود :
الف : هر گاه نمازى به سبب فراموشى يا خواب قضا شود به جاى آوردن قضاى آن واجب است .
ب : نماز قضا را همان گونه كه مىتوان فرادى به جاى آورد ، به صورت جماعت نيز مىتوان انجام داد و بىترديد انجام آن به صورت جماعت بهتر است ، چرا كه نماز جماعت [ هر ركعت آن ] بيست و هفت درجه بيشتر از فرادى ثواب دارد .
بنابراين بر خلاف توهّم برخى ، به جاى آوردن نماز قضا با جماعت نيز صحيح است .
568 - در اينجا تذكّر اين نكته را لازم مىدانيم كه بنا بر اظهار برخى از فقها نماز قضاء مىتواند جايگزين نماز ادا شود ، تنها در صورتى كه به سبب خواب يا فراموشى قضا شده باشد ، امّا در صورتى كه علّت قضا شدن نماز چيز ديگرى باشد قضاى آن لازم نيست و نمىتواند نيز جايگزين ادا شود . بلكه در چنين صورتى تنها توبه مىتواند گناه ترك نماز را از بين ببرد و به جاى آوردن قضاى نماز انسان را از توبه بىنياز نمىسازد .
اين حكم بدان سبب است كه ترك نماز و از دست رفتن فضيلت وقت - بدون هيچ عذرى - چيزى نيست كه وجوب آن از ميان برود و بنابراين با بقاى وجوب چيزى كه زمان آن گذشته است قضاى آن هيچ سودى نخواهد بخشيد چون نماز همانند يك داد و ستد مالى نيست كه جايگزين شود ، بلكه عبادتى است كه براى پاك كردن دلها در اوقات خاصّى تشريع شده و عبادتى است كه خود آن مطلوب شريعت است تا زنگارى كه بر دل مىنشيند در اوقات خاصّى از شبانه روز زدوده شود و اين زنگار در صبحگاهان ، ظهر و شامگاهان بر دل مىنشيند و در همين مواقع بايستى زدوده شود ، آن سان كه مىفرمايد : « ستايش خداوند را هنگامى كه به شامگاهان مىبريد و هنگامى كه صبح مىكنيد و براى او در آسمانها و زمين ستايش و سپاس
خاتم النبيين ( ص ) ( خاتم پيامبران ص ) ( فارسى ) — صفحة 128
مساهمون: حسين صابري
ص١٢٨