مسلمانان اين اشعار را بر زبان مىآوردند ولى رسول خدا ( ص ) كه شعر شايستهء مقام او نيست اين اشعار را نمىخواند و هيچ بيتى را با آنان نخواند ، بلكه تنها كلمه آخر بيت را با آنان مىگفت تا نشانى باشد بر همراهى او با وجدان و احساسات و عواطف مسلمانان ، بىآن كه در اين ميان سخنى بر زبان آورده باشد كه شايستهء او نيست .
467 - حفر خندق سختى فراوانى به همراه داشت چرا كه در صبحگاه روزى بسيار سرد آغاز شده بود .
رسول اكرم [ براى تسهيل و سرعت كار ] خندقى را كه بايد حفر مىشد ميان اصحاب خود تقسيم كرد و براى هر چهار نفر از صحابه چهل ذراع معيّن فرمود و در اين ميان صحابه در اين با يكديگر رقابت و اختلاف داشتند كه سلمان فارسى در كدام گروه چهار نفرى قرار گيرد ، چرا كه او مبتكر انديشهء خندق و همان مردى بود كه رسول خدا ( ص ) دربارهء او فرموده بود : « سلمان از ما اهلبيت است » .
در جريان حفر خندق كار سخت بود و غذا غيركافى ، چرا كه بسيارى از صحابه با اشتغال به اين مهم از كسب درآمد و تحصيل رزق و روزى خود مانده بودند و بدين ترتيب سختى و شدّت كار و گرسنگى در كنار هم قرار گرفته بود و در اين ميان ايمان آنان بود كه از هر سختى و شدّتى مىكاست و صبر و پايدارى بود كه بر توان و تحمّل مسلمانان مىافزود و نيز توجه خداوند بود كه سختى و شدّت در مقابل آن تأثيرى نداشت .
ابن اسحاق و ديگران رخدادهايى خارق العاده را متذكر شدهاند كه در گير و دار اين سختى و گرفتارى به دست رسول خدا ( ص ) صورت گرفته است . او مىگويد :
« دربارهء جريان حفر خندق احاديثى به من رسيده حاكى از ماجراهايى كه دربردارندهء درسهايى در تصديق رسول خدا ( ص ) و اثبات حق بودن نبوّت اوست ، از آن جمله اين كه جابر بن عبد الله انصارى مىگويد چون در طول حفر خندق به
خاتم النبيين ( ص ) ( خاتم پيامبران ص ) ( فارسى ) — صفحة 633
مساهمون: حسين صابري
ص٦٣٣