تشويق مىكند .
به هر حال مؤمنان راستين دست به كار حفر خندق شدند و رسول خدا ( ص ) خود نيز به كار مىپرداخت و تلاش سخت در حفر خندق از خود نشان مىداد تا جايى كه خاك بر سر و روى آن حضرت مىنشست ، امّا او با تلاشى خستگىناپذير در كار سست نمىشد و حتّى اين را نيز نمىپذيرفت كه ديگر مؤمنان او را از كار معاف بدارند ، چه او به زبان حال به مسلمانان مىگفت كه وى نه از ديگران ناتوانتر و نه از آنان به خواستن ثواب اخروى بىرغبتتر است .
با آن كه كار حفر خندق كارى طاقتفرسا و مشكل بود ، امّا مؤمنان با شادى و با رويى گشاده به استقبال آن رفتند و حتّى در اثناى كار به سردادن رجزهايى پرداختند و در اين ميان رسول خدا ( ص ) نيز با اداى كلمات آخر رجزها با آنان همراهى مىكرد و در مناسبتهاى مختلف جملاتى كه احساسات دينى مؤمنان را برانگيزد و دعايى نيز براى آنان باشد بر زبان مىآورد ، از جمله روايت شده است كه مىفرمود : « زندگى تنها زندگى آخرت است . پس پروردگارا بر مهاجر و انصار ببخشاى » . اين دعا مؤمنان را براى كار بيشتر تشويق مىكرد و آواى خوشى بر زبان آن حضرت به چنين كلماتى بود كه مسلمانان آرزوى آن را داشتند ، مسلمانانى كه كار مىكردند و اين شعر را مىخواندند :
« ما كسانى هستيم كه تا زندهايم براى هميشه پيمان و بيعت اسلام با محمّد بستهايم » .
و نيز اين اشعار را كه :
« [ اى رسول ] به خدا سوگند اگر تو نبودى ما هرگز راه نمىيافتيم ، هرگز صدقه نمىداديم و هرگز نماز نمىگزارديم » .
پس آرامشى بر ما فرود آر و به هنگام نبرد گامهايمان را استوار دار .
آنان كه همينك بر ما يورش آوردهاند زمانى نيز خواستهاند ما را از اين بازدارند ، امّا ما آن را نپذيرفتهايم » .
خاتم النبيين ( ص ) ( خاتم پيامبران ص ) ( فارسى ) — صفحة 632
مساهمون: حسين صابري
ص٦٣٢