فصل بيست و چهارم نبرد احزاب
از دومة الجندل تا خندق
464 - غزوهء دومة الجندل در ربيع الاول سال پنجم هجرت و غزوهء خندق يا احزاب پس از شش ماه يعنى در ماه شوّال همان سال صورت گرفت . در اين شش ماه رسول خدا ( ص ) به تبليغ دعوت و آموختن تعاليم اسلام دربارهء امور اجتماعى ، شؤون مالى و غيرمالى و مسائل اخلاقى و نيز به اعزام مبلّغان خود به ساير نقاط جزيرة العرب مىپرداخت و اين در حالى بود كه در آن زمان نام اسلام به سان نورى كه بر همهجا بتابد مرزهاى جزيره را در نورديده بود و رسول اكرم در امنيّت و آسايش به سر مىبرد ، بىآن كه هيچ مهاجمى به مدينه تعرّض كند و بىآن كه هيچ توطئهگرى سوء قصد به جان او نمايد ، بلكه در حالى كه افرادى از قبايل مختلف براى ايمان آوردن تكتك به حضور او مىرسيدند و به صفوف مؤمنان مىپيوستند و يا براى تبليغ و به عنوان مناديانى براى اسلام به ميان قوم خود برمىگشتند .
در اين ميان يهوديان بنى خزاعه كه در جوار او بودند ، هر چند مقاصد خود را آشكار نمىكردند امّا در نهان به توطئهچينى عليه او مىپرداختند و به وسيلهء اعزام كسانى از يهوديان اخراجى بنى نضير با مشركان مكّه اعلام همبستگى مىكردند ، زيرا آنان همه در مكر و حيله عليه مسلمانان و در اين نكته كه خواهان نابودى آنان