روز رويارويى دو سپاه بر شما وارد آمد به اذن خداوند و براى آن بود كه مؤمنان را و نيز منافقانى را بشناسد كه نفاق پيشه كردند و [ چون ] به آنان گفته شد بياييد و در راه خدا نبرد كنيد يا دفاع نماييد گفتند : ما اگر در جنگ مهارتى داشتيم با شما همراه مىشديم . آنان در آن روز [ كه چنين گفتند ] به كفر نزديكترند تا ايمان . آنان به زبانهاى خويش چيزى را مىگويند و ابراز مىدارند كه در دلهاى آنان نيست و خداوند بدانچه آنان در دل پنهان مىدارند آگاه است » « 25 » .
دو : برخى از افراد سپاه اسلام تحت تأثير گروه دنياطلب به جمعآورى غنايم مشغول شدند و پس از آن كه با ضربات اصحاب رادمرد و استوار محمّد ( ص ) و مؤمنان راستين صفشكن صفوف مشركان درهم ريخت به تعقيب آنان نپرداختند تا آنان را زمينگير و از اين ناتوان سازند كه مسلمانان را در محاصره خود گيرند و به هجومى عليه آنان روى آورند .
سه : گروه دنياطلب موجود در صفوف سپاه ايمان فرمانده خويش را نافرمانى كردند و هر چند آخرتطلبان در مقابل آنان ايستادند ، امّا همين گروه پشت اردوى مسلمانان را خالى كردند و آسيبهايى بر مسلمانان وارد آمد .
هر چند نتيجهء اين خسارتها شكست مؤمنان نبود ، امّا حدّاقل يك درس و يك دستاورد را با خود داشت و آن اين كه خداوند مؤمنان و آخرتخواهان را از كسانى كه دنيا طلبند و بدانچه در آخرت در پيشگاه خداوند وجود دارد نمىانديشند جدا ساخت ، چه ، در زمانى كه دنياطلبان در پى غنايمى مىدويدند كه مايهء گرفتارى مسلمانان شد ، مخلصان آخرت خواه رسول خدا ( ص ) را در ميان خود گرفتند و ضربات شمشير دشمن را از آن حضرت بازداشتند و آنان را با تيرهاى خود از او دور ساختند . آنان كه جان خويش را به خدا فروخته بودند تحت فرمان رسول خدا ( ص ) آن فرمانده بزرگ شمشير مىزدند و مىجنگيدند ، مىكشتند و كشته مىشدند تا آنچه كه محاصره دشمن را شكستند و خود را به روى كوه احد رساندند و به وارد
هامش
( 25 ) - همان / 167 - 165 .