هجرت - يعنى همان ماه مباركى كه آخرين فتح مسلمانان نيز با نابودى بتها و پاكسازى بيت اللّه الحرام در آن صورت گرفت - تا پايان همان روز به طول انجاميد .
هر چند اين نبرد كوتاه بود و ما نيز بحث از آن را كوتاه برگزار كرديم ، امّا نتايج بزرگ و دراز مدّتى را در حيات مسلمانان بر جاى گذاشت ، چرا كه در اين نبرد سردمداران شرك كه اميد خيرى بدانان نبود و برخى از آنان رسول خدا ( ص ) و مؤمنان را آزار مىدادند و در اين راه از هيچ اقدامى فرو گذار نمىكردند و بلكه آتش جنگ مشركين عليه مسلمانان را بر مىافروختند و افروختهتر مىكردند كشته شدند .
در اين نبرد هفتاد تن از مشركان اسير شدند و هفتاد نفر ديگر نيز به قتل رسيدند . در ميان به اسارت در آمدگان كسانى چون نضر بن حارث كه در شكنجههاى ابو جهل عليه مسلمانان شريك و همراه او بود و عقبة بن ابن معيط كه در مقابل هر منادى صلح و مسالمتى مىايستاد آنگونه كه در برابر اميّة بن خلف موضع گرفت و او را به دليل امتناع از شركت در جنگ مورد سرزنش قرار داد و در بر افروختن شعلههاى جنگ تلاش كرد ديده مىشدند . نضر بن حارث را [ به آن دليل كه يك مجرم جنگى بود ] على بن ابى طالب ( ع ) به قتل رساند و روايت شده است كه عقبه نيز به دست آن حضرت به قتل رسيد .
با پايان يافتن نبرد رسول خدا ( ص ) علاقه داشت از سرنوشت فرعون امّت ، ابو جهل اطّلاع بيابد كه اگر خداوند وى را از او آسوده خاطر كرده وى را از انديشهء فرعون رهانيده است .
ابن اسحاق روايت مىكرد كه چون رسول خدا ( ص ) از دشمن فراغت يافت فرمان داد در ميان كشتگان به جستجوى ابو جهل بپردازند زيرا وى رأس همهء فتنهها و يكى از اهداف اصلى اين نبرد بود .
او براى آن كه از كشته شدن مصون بماند در ميان حلقهء حفاظت كسانى چون عكرمه و برخى ديگر از سبك خردان قريش قرار داشت . نخستين كسى كه وى را
خاتم النبيين ( ص ) ( خاتم پيامبران ص ) ( فارسى ) — صفحة 400
مساهمون: حسين صابري
ص٤٠٠