بيم او بر جان سربازان خويش اين حقيقت جلوهگر است ، چرا كه از ديدگاه او سربازان دوستان و ياران او و مناديان حق و هدايتگران اين راه و حزب خدا بودند كه اگر از ميان مىرفتند ديگر كسى خدا را پرستش نمىكرد . به همين سبب رسول خدا ( ص ) نهال عزّت و سربلندى را در نهاد آنان بارور مىساخت و آنان احساس مىكردند كه مورد محبّت آن حضرت قرار دارند و از ديگر سوى اين روشن است كه چون سربازان چنين حقيقتى را احساس مىكردند در راه خدا جانهاى خود را بر كف مىگذاشتند و به او مىفروختند .
رسول اكرم ( ص ) ، اين فرمانده حكيم آن سان كه امروز برخى از فرماندهان نظامى مسلمان [ البتّه در همان محيطى كه اين كتاب در آن تأليف شده ] به سربازان خود به عنوان آلات و ادوات جنگ در كنار ساير ابزار و ادوات مىنگرند به سربازان خود نمىنگريست .
و : آخرين نكته آن است كه رسول اكرم ( ص ) در تحقّق فرمان الهى كه « در كار با آنان مشورت كن » « 18 » از طريق مشورت با سربازان خود آنان را نيز در تحمل مسؤوليّتهاى جنگ شريك مىساخت ، چرا كه مشورت فرمانده با سرباز احساس مسؤوليّتى را براى وى به دنبال دارد و اين احساس را در وى به وجود مىآورد كه در تصميمات فرماندهى او نيز داراى نقشى است و همين امر عزّت و پايدارى سربازى مسؤول را كه يك ابزار جنگى نيست در او ايجاد مىكند . علاوه بر اين سرباز با شركت در اداره و تدبير جنگ قدرت نفس بيشترى مىيابد و اين خود ارادهاى استوار و خلل ناپذير را در پى خواهد آورد .
آرى سپاه خداوند با چنين فرماندهى حكيمانه ، آميخته به مهربانى و در عين حال حزم و قاطعيّت و درست انديشى تربيت شده بود و همين آن پيروزيهاى درخشان را در پى داشت .
هامش
( 18 ) - آل عمران / 159 .