ذكر شده است . چه كسى از خداوند به عهد خود وفادارتر است . پس به داد و ستدى كه بدان اقدام كردهايد شادمان باشيد و اين همان رستگارى بزرگ است » « 16 » .
رسول اكرم ( ص ) اين احساس را در قلب يكايك سربازان جاى داد كه آنان آزادند براى خداوند و براى حق و نه براى رسيدن به دنيا در راه حق نبرد كنند .
بدين ترتيب در پرتو هدايت الهى و فرماندهى رسول خدا ( ص ) هيچ يك از سربازان سپاه خداوند « سرباز وظيفه » يا كسى كه به زور به جبهه آورده شده باشد نبود ، بلكه همه سربازانى داوطلب بودند .
د : از ديگر نكات قابل توجّه در فرماندهى رسول خدا ( ص ) آن بود كه او با همه حزم و صلابت و قدرت در فرماندهى و تشكيلات از نرمش نيز برخوردار بود ؛ او در فرماندهى خود اهل نرمش و ملايمت و نه تكبّر و سلطهجويى بود و بدين سان فرماندهى او فرماندهيى آميخته به نرمش و آرام و هدايتگر بود بىآن كه سختگيرى و خشونتى داشته باشد . به همين سبب نيز دلها به او گرويده بود و بدين گونه همه سربازان بر محور اين فرماندهى حكيمانه گرد هم مىآمدند و در راه او و در راه حق داوطلبانه و از روى اختيار ، نه از روى اجبار و اكراه جانفشانى مىكردند . اين جلوهاى از رحمت و مهربانى نبوّت بود آن گونه كه خداوند دربارهء آن مىفرمايد :
« به سبب آنچه از رحمت خداوند بود براى آنان نرم شدى و اگر درشتخوى و سختدل بودى از پيرامونت پراكنده مىشدند . پس از آنان در گذر و براى آنان آمرزش طلب و در كار با آنان مشورت كن و چون بر امرى مصمّم شدى بر خداوند توكّل كن » « 17 » .
ه : نكتهء قابل ملاحظهء ديگر در فرماندهى رسول اكرم ( ص ) علاقهمندى و مراقبت آن حضرت از سربازان خود و مهرورزى و دلسوزى با آنها و اهميّت دادن به فرد فرد و يا گروههاى آنان بود ، آن گونه كه در تضرّع آن حضرت به درگاه خداوند و
هامش
( 16 ) - توبه / 111 .
( 17 ) - آل عمران / 159 .