به اذن خداوند بر دو هزار نفر چيره خواهند شد و خداوند با پايداران است » « 8 » .
ما در اين آيات مشاهده مىكنيم كه قدرت نيروى معنوى ده برابر قدرت مادى است ، البتّه مشروط به آن كه در ميان مؤمنان افراد سست عقيدهاى نباشند كه با مؤمنان در آميزند [ و آثار سست عقيدگى خود را به آنان انتقال دهند ] و نيز - بويژه - در ميان آنان منافقانى نباشند كه تنها براى مؤمنان خواهان شكست و سرافكندگى هستند ، آن سان كه در قرآن كريم مىفرمايد : « آنان اگر در ميان شما [ به هدف جهاد ] بيرون آيند جز شكست و خوارى براى شما نخواهند خواست و در صفوف شما رخنه خواهند كرد تا فتنهاى بر پا كنند ، بويژه آن كه در ميان شما كسانى نيز هستند كه بسيار از آنان مىشنوند و خداوند به ستمگران آگاه است . آنان از اين پيش نيز در پى فتنه بودند و كارها را براى تو وارونه نماياندند تا آن زمان كه حق آمد و در حالى كه آنان خوش نداشتند امر خداوند آشكار شد » « 9 » .
اين همان ضعفى است كه ممكن است در صفوف مؤمنان وجود داشته و موجب ضعف قدرت آنان شود ، آن سان كه اين ضعف در نبرد احد و در زمانى كه رسول خدا صفوف مسلمانان را براى نبرد آماده مىكرد خود را نشان داد ، چنان كه خداوند مىفرمايد : « آن هنگام كه خاندان خويش را ترك گفتى و مؤمنان را در جايگاه ويژهء آنان براى جنگ قرار مىدادى و خداوند شنوا و آگاه است ، هنگامى كه دو گروه از شما قصد آن كردند كه سست شوند در حالى كه خداوند ياور و سرپرست آنهاست و بايد مؤمنان تنها بر خداوند توكّل ورزند » « 10 » .
اين نسبت قدرت مؤمنان به مشركان است در حالى كه هيچ نفاقى در جامعهء مؤمنين نباشد كه در اين صورت نسبت قدرت آنان در مقابل مشركان ده برابر است .
امّا چنانچه منافقان و بيماردلان با مؤمنان در آميزند هر يك نفر از مؤمنان تنها با
هامش
( 8 ) - همان / 65 و 66 .
( 9 ) - توبه / 47 .
( 10 ) - همان / 121 و 122 .