هجرت ] اين جريان رخ داده است . اختلاف اين روايات در اين است كه آيا اين مسأله در ماه رجب و يا در ماه شعبان بوده ؛ از قتاده ، زيد بن اسلم و عبد الله بن عباس روايت شده كه در ماه رجب بود ، امّا روايت ديگرى حكايت از اين دارد كه در ماه شعبان بوده است .
آن گونه كه از نقل كلام ابن اسحاق در البداية و النهاية بر مىآيد ، هر چند قول نخست نيز از او روايت شده امّا ظاهرا چنين به نظر مىرسد كه وى به نظريّهء اخير گرايش داشته ، وى اين ماجرا را پس از سريّهء عبد اللّه بن حجش آورده با آن كه اين سريّه در آخرين روز ماه رجب بوده است [ و قاعدة اگر اين دو ماجرا همزمان نباشد بايستى تغيير قبله در ماه شعبان باشد ] . اينك متن عبارت ابن كثير در البداية و النهاية در اين باره را مىآوريم :
« ابن اسحاق پس از بحث از سريّهء عبد اللّه بن حجش مىگويد : « گفته شده است در شعبان همين سال درست هيجده ماه پس از ورود رسول خدا ( ص ) به مدينه قبله [ از مسجد الاقصى ] به كعبه تغيير يافت . ابن جرير اين قول را از سدى روايت مىكند و بنا بر اين سند نقل او از ابن عباس ، ابن مسعود و تنى چند از ديگر صحابه خواهد بود . امّا اكثريّت بيشتر از عالمان گفتهاند : قبله در نيمهء شعبان و هشت ماه از هجرت گذشته تغيير يافت » .
ابن اسحاق در ادامه از محمّد بن سعد از واقدى نقل كرده است كه قبله در روز سه شنبه نيمهء شعبان تغيير كرد « 2 » .
به هر حال ابن كثير [ در تفسير خود ] متذكّر شده است كه وى به روايت نيمهء شعبان تمايل بيشترى دارد چه اين كه همين نظر اكثريّت غالب است و به گفتهء ابن كثير اكثريّت غالب روايتى را اختيار نمىكنند مگر آن كه صحّت آن بر ايشان محرز شده باشد . علاوه بر اين مشاهده مىكنيم كه پيوسته آنچه را همهء مردم و از جمله علما مورد قبول قرار مىدهند رد نمىشود مگر آن هنگام كه دليلى قاطع يا
هامش
( 2 ) - البداية و النهاية ، ج 3 ، ص 252 .