قرار نداديم كه كسانى را كه از رسول پيروى مىكنند از كسانى كه به گذشتهء خويش بر مىگردند باز شناسيم ، هر چند اين امر مگر براى آنان كه خداوند هدايشتان كرده كارى گران و سنگين بود . [ امّا ] خداوند آن نيست كه ايمان شما را ضايع و بىاثر سازد كه خداوند بر مردم رؤوف و مهربان است . ما سر بلند كردن تو به جانب آسمان را ديدهايم و تو را به جانب قبلهاى بر خواهيم گرداند كه از آن خشنودى . پس روى به جانب مسجد الحرام برگردان و [ شما مؤمنان نيز ] هر جا كه بوديد روى بدان جانب كنيد . كسانى كه اهل كتابند مىدانند كه اين فرمانى حق از جانب پروردگار ايشان است و خداوند از آنچه آنان مىكنند غافل نيست . اگر تو هر آيتى را [ كه اهل كتاب مىخواهند ] در اختيار آنان قرار دهى از قبلهء تو پيروى نخواهند كرد و تو نيز تابع قبلهء آنان نخواهى بود و آنان نيز هر [ طايفه ] تابع قبله ديگرى نيست . اگر پس از آنچه از علم و آگاهى به تو رسيد از خواستههاى دل آنان پيروى كنى از ستمگران خواهى بود » « 1 » .
با اين فرمان الهى و با اين آيات قبله به جانب كعبه تغيير يافت . اين آيات از دو نكته حكايت يا بدان اشاره دارد :
الف : اهل كتاب پيش از تغيير قبله از اين كه مسلمانان از قبلهء آنان پيروى مىكنند شادمان بودند و اينك همانان بودند كه مىگفتند : « چه چيز آنان را از قبلهاى كه تاكنون داشتهاند برگردانده است ؟ » .
ب : قبله قرار گرفتن بيت المقدّس پيش از اين تنها حكمى موقّت بود كه به زوال سبب آن زايل مىشود و بنا براين به عقيدهء ما از آنجا كه تغيير قبله پايان حكم موقّتى بوده كه اعتبار آن انقضا يافته در اينجا هيچ نسخى در كار نيست .
374 - اكنون جاى پرداختن به اين بحث است كه در چه زمانى اين تغيير صورت گرفت . در اين باره روايات چندى رسيده كه ظاهرا نوعى اختلاف در آنها وجود دارد ، امّا همه در اين اتّفاق دارند كه پس از ماه جمادى الآخر [ سال دوّم
هامش
( 1 ) - بقره / 144 - 142 .