عاملى تعيينكننده بود در صحنهء نبرد نيز همه جا جلوهگر است ، چرا كه جنگ مورد بحث ما جنگ يك پيامبر است نه جنگ براى برترى طلبى يا يك خونريزى بىهدف ، آنگونه كه رسول خدا ( ص ) خود در توصيف دعوت و نبردهاى خود فرمود : « من پيامبر رحمت و من پيامبر حماسهام » . در حقيقت رحمت و حماسه در اينجا با يكديگر تلاقى دارند ، زيرا اين حماسه جز براى رحمت نبود - كه رحمت حقيقى در اين عالم به معنى قطع ريشههاى فساد و مقابله با شرّ و بدى است - و هرجا حماسهاى وجود داشت راهى به سوى تحقّق رحمت عامّه بود .
در آغاز هر نبردى از نبردهاى رسول خدا ( ص ) تلاش در جهت آشنايى و الفت ميان دلها حتّى در آن لحظهاى كه شمشيرها از نيام كشيده شده درهم آميخته است - با آن همراه بود . به همين سبب هنگامى كه سربازان خود را براى نبرد روانه كرد بدانان چنين توصيه فرمود : « با مردم به دوستى و آشنايى رفتار كنيد و با آنان خويشتندارى ورزيد و بر آنان حملهور نشويد مگر آن كه ايشان را [ به ايمان ] فرا خوانيد چه اگر آنچه از مردم شهر و روستا و بيابان و محلّه است را مسلمان به حضور من آوريد برايم دوستداشتنىتر از آن است كه مردان آنها را بكشيد و زنان و كودكانشان را به اسارت بياوريد » .
بنابراين جنگهاى رسول خدا ( ص ) جنگهاى دوستىآميز است كه به محبّت و مهربانى و به مراقبت و تلاش در حفظ جان مردم - مگر در مواردى كه ضرورتى گريز ناپذير وجود داشته باشد - آراسته است ، زيرا رسول خدا ( ص ) سپاهيان خود را سفارش مىفرمود به از ميان بردن كشت و زرع ، قطع درختان و كشتن زنان و كودكان و مردانى كه در جنگ نقش و نظرى نداشتهاند و به هيچ نحوى در آن شركت نورزيدهاند دست نزنند . از اين جمله است سفارش ذيل كه فرمود :
« به نام خدا و به بركت الهى روانه شويد . هيچ پيرمردى رو به نيستى ، هيچ كودكى و هيچ زنى را نكشيد و راه اسراف و خيانت نپوييد . غنايم خود را گرد آوريد . در پى اصلاح باشيد و نيكوكارى كنيد كه خداوند نيكوكاران را
خاتم النبيين ( ص ) ( خاتم پيامبران ص ) ( فارسى ) — صفحة 307
مساهمون: حسين صابري
ص٣٠٧