نمىرفت ، امّا غزوه به گروههايى گفته مىشود كه رسول خدا ( ص ) خود به همراه آنها روانه شد ، خواه آن كه عملا نيز وارد نبرد شده يا نشده باشند .
همانگونه كه گفتيم رسول خدا ( ص ) جهاد عليه مشركان را با سريّههاى حمزة بن عبد المطلب ، عبيدة بن حارث و سعد بن ابى وقّاص كه در ماههاى رمضان ، شوّال و ذى القعدهء سال نخست هجرت به اعزام آنها پرداخت آغاز فرمود و پس از غزوهها در سال دوّم هجرت عملى شد .
مورّخان در شمارهء غزوات رسول خدا ( ص ) اختلاف دارند . البتّه اين اختلاف در اصل وقوع يا تعداد جنگها نيست ، بلكه از اين ناشى مىشود كه آنان در اين كه رسول اكرم ( ص ) با سپاه همراه بود تا غزوه خوانده شود و يا همراه نبود تا سريّه ناميده شود اختلاف كردهاند . به عبارت ديگر پس از تحقيق روشن مىشود كه مورّخان دربارهء تعداد كل « مغازى » يا جنگهاى پيامبر ( ص ) اعم از غزوه و سريّه اتفاقنظر دارند و تنها اختلاف اندك آنان در اتّصاف برخى از جنگها به عنوان غزوه يا سريّه است .
آنگونه كه امام احمد بن حنبل در مسند خود نقل كرده تعداد كلّ اين جنگها چهل و سه مورد است . او از قتاده روايت مىكند كه مغازى رسول خدا ( ص ) چهل و سه مورد بود كه شامل بيست و چهار سريّه يا اعزام و نوزده غزوه مىشد كه در هشت تاى آنها رسول خدا ( ص ) خود وارد صحنهء نبرد شد : بدر ، احد ، احزاب ، مريسيع ، خيبر ، فتح مكّه و حنين .
همچنين آنگونه كه در البداية و النهاية آمده دربارهء اين جنگها چنين روايت شده است :
« موسى بن عقبه به نقل از زهرى مىگويد : اين جنگهاى رسول خدا ( ص ) كه خود در آنها وارد صحنهء نبرد شد ؛ نبرد بدر در رمضان سال دوّم ، نبرد احد در شوّال سال سوّم ، نبرد خندق يا همان جنگ احزاب و بنى قريظه - در شوّال سال چهارم ، نبرد با بنى مصطلق و بنى لحيان در شعبان سال پنجم ، نبرد خيبر در سال
خاتم النبيين ( ص ) ( خاتم پيامبران ص ) ( فارسى ) — صفحة 294
مساهمون: حسين صابري
ص٢٩٤