جايى كه خداوند فرزند خواندگى را تحريم كرد و فرمود : « او فرزند خواندگان شما را فرزندانتان قرار نداده است » « 26 » . برادرى برقرار ساخت و اين حكمت و تدبير آن حضرت بود كه چنان فردى را برادر يكى از زادگان عبد المطلب كرد .
ب : اين كه مهاجران از قبايل مختلفى بودند و از اين ميان مسلمانان قرشى خود هر كدام از خاندانى رقيب خاندان ديگر بودند و به همين دليل مىبايست به طريقى آثار تعصّبات جاهلى از ميان آنان رخت بربندد و همه به مقتضاى اخوّت اسلامى در يكديگر ادغام شوند .
ج : اين كه انصار در داخل خود مجموعهاى به هم پيوسته و با يكديگر پيوند خورده نبودند ؛ چه در كنار هدايتيافتگى آنان [ به دين اسلام ] شعلههاى كينههاى گذشته ميان اوس و خزرج نيز زبانه مىكشيد و ناگزير مىبايست براى به فراموشى سپردن آن كينهها تلاشى به عمل آيد و اين تلاش همان پيمان برادرى و مؤاخات بود .
د : اين كه پيامبر اكرم ( ص ) با انعقاد پيمان برادرى چنين نظامى را براى وحدت بخشيدن به مسلمانان براى دوران پس از خويش تشريع كرد و آن پيمان كه بسته شد تنها حكمى براى يك حادثهء خاص و راهحلى مقطعى براى علاج وضعيّت موجود ميان مهاجران و انصار نبود ، بلكه اقدامى بود براى نزديكتر ساختن مسلمانان به يكديگر و نظامى بود كه مىبايست براى هميشه از آن پيروى شود ، چه بسا نيز در دوران پس آن حضرت نياز به چنين پيمانى شديدتر و بيشتر بود و به همين سبب نيز انواع « ولاء » كه در صدر اسلام مقرّر گرديد منسوخ نشد و ثبوت « ولاء » ميان اعراب و غير اعراب كه پس از آنان اسلام مىآورند مقرّر گرديد .
338 - پيمان برادرى در عمل نيز آثار خود را نشان داد و دلهاى مؤمنان را به ريسمان دوستى به يكديگر پيوند زد ؛ بخارى ، مسلم و احمد روايت كردهاند كه عبد الرحمن بن عوف به مدينه آمد و پيامبر ( ص ) ميان او و سعد بن ربيع انصارى
هامش
( 26 ) - احزاب / 4 .