اسراء در آن صورت گرفت اختلاف دارند و البته اصل مسأله ثابت و مسلّم است و مورّخان بر اين اتّفاق دارند كه اين ماجرا پس از سفر آن حضرت به طايف و پاسخ منفى مردم آنجا به او رخ داده است .
همچنين اين كه اين سفر در بيست و هفتم ماه رجب صورت يافته باشد مفادّ خبرى است كه سند آن از نظر حافظ و محدّث ابن كثير صحيح نيست و به همين دليل پس از ذكر اين روايت مىگويد : « خداوند خود آگاه است » . امّا از ديگر سوى ما شاهد آنيم كه عامّه اين تاريخ را پذيرفته و يا مقبول دانستهاند و ما نمىتوانيم آنچه را مردم مورد پذيرش قرار دادهاند رد كنيم ، بلكه آن را مىپذيريم ، اما بدون هيچ قطع و يقين و جزمى در اين باره :
علاوه بر آنچه گفته شد روايات در اين مورد اتّفاق دارند كه اسراء و معراج حداقل يك سال قبل از هجرت بوده و چنين بر مىآيد كه در ثلث اوّل يا آخر سال قبل از هجرت بوده و البته خداوند خود آگاه است .
همچنين ما از سياق حوادث تاريخى و مناسبتى كه ميان حوادث وجود دارد چنين در مىيابيم كه ماجراى اسراء و معراج پس از شكافته شدن ماه رخ داده است .
297 - در اينجا ممكن است كسى به طرح اين سؤال بپردازد كه با توجه به اين
هامش
رسميت نمىشناسد قضاوتى عجولانه بيرون از موضع خويش است . اما اگر در بدعت خواندن را بگشاييم اعمالى چون نماز تراويح و دهها همانند آن به چنين عنوانى شايستهتر خواهد بود . از اين كه بگذريم ، خاصه داراى رواياتى در اين زمينه هستند كه از طريق معتبر خويش كه طريق حق است از رسول خدا ( ص ) و نه حتى از ائمه هدى ( ص ) نقل مىكنند و از جمله آن كه فرمود : نخستين شب جمعه اين ماه [ - رجب ] غفلت نورزيد اين شبى است كه فرشتگان آن را ليلة الرغائب مىنامند ، چه آن كه چون ثلثى از شب بگذرد هيچ فرشتهاى از آسمانها و زمين نمىماند مگر آن كه در كعبه و اطراف آن گرد هم مىآيند و در اين ميان خداوند آنان را مورد توجه قرار مىدهد و مىفرمايد : اى فرشتگانم آنچه مىخواهيد از من مسألت كنيد و آنان نيز مىگويند : پروردگارا حاجت ما آن است كه روزهداران رجب را بيامرزى و خداوند نيز مىفرمايد : چنين كردم . ر . ك . ملكى تبريزى ، ميرزا جواد ، المراقبات ، ص 45 . - م .