كريم و مفاهيم اوّليّهء آن يعنى تعليم مردم و بيان حق و ذكر اين نكته كه كتاب خداوند به نام او خوانده مىشود و به نام او يادش شناخته مىشود صورت پذيرفته ، ولى مأمور شدن رسول خدا ( ص ) به تبليغ رسالت الهى با نزول آيات نخست سورهء مدثّر آغاز شده است . بدينترتيب ، روايت دال بر اين است كه اولين نزول وحى ، آيات سوره علق بوده به فرو فرستاده شدن اصول تعاليم و مفاهيم اسلامى بدون مأموريّت رسول خدا ( ص ) نسبت به تبليغ آن نظر دارد و روايت ابن ابى سلمه كه مدّعى است اوّلين آيات ، آيات سورهء مدثّر مىباشد ، به آغاز مأموريّت تبليغ اوامر الهى نظر دارد .
ابن كثير نيز به چنين جمعى اشاره كرده ، در مورد روايت صحيح بخارى به نقل از عبد الرحمن ابن ابى سلمه چنين مىگويد :
« اين روايت نفى نمىكند كه جبرئيل در مرتبهء نخست آيات
« اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ . . . »
« 29 » را به پيامبر الهام كرده و آنگاه پس از نزول آيات
« يا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ قُمْ فَأَنْذِرْ وَ رَبَّكَ فَكَبِّرْ وَ ثِيابَكَ فَطَهِّرْ وَ الرُّجْزَ فَاهْجُرْ »
« 30 » با آن حضرت ملاقات كرده و در پى آن جريان وحى پى گرفته و بتدريج ادامه يافته باشد . از پس نزول اين آيات بود كه رسول خدا ( ص ) با نهايت توان به اداى رسالت الهى برخاست ، آستين همّت بالا زد و دور و نزديك و برده و آزاده را به خدا فرا خواند و در اين هنگام هر انديشمند با نجابت و خوشبخت به او ايمان آورد و هر سركش كينهتوزى بر مخالفت و نافرمانى او اصرار ورزيد » .
مراتب و اشكال وحى
199 - در اين مبحث به بحث دربارهء وحى و انحاء آن مىپردازيم ، وحيى كه بر پيامبر نازل گشت و در مرحلهء نخست با رؤياى صادقه آغاز شد و به شيوههاى
هامش
( 29 ) - علق / 4 - 1 .
( 30 ) - مدثّر / 5 - 1 .