دادن اين واقعه و اينكه آيا رويارويى پيامبر با جبرئيل در خواب صورت گرفته است يا در بيدارى وجود دارد .
بسيارى از علما مىگويند تا زمانى كه اصل معنى اين دو روايت با يكديگر يكى است و تعارض كلى ميان آن دو وجود ندارد ، جمع ميان اين دو روايت به اين كه بگوييم واقعهء مورد بحث تكرار شده و يك بار در خواب و يك بار در بيدارى به وقوع پيوسته است برقرار مىشود . بر اين اساس ، ملاقات ميان پيامبر و روح القدس در خواب آغاز شده و سپس در بيدارى تحقّق يافته و بدينترتيب ، آن خوابها زمينهاى براى آشكار شدن جبرئيل در مقابل ديدگان پيامبر در بيدارى بوده است .
ابن كثير در البداية و النهاية چنين جمعى را بيان كرده و آن را براساس روايت عايشه در اين مورد كه مىگويد وحى با رؤياى صادقه آغاز شد مبتنى ساخته است .
او مىگويد :
« بنابراين ، گفتهء عايشه كه « آنچه وحى با آن آغاز شد رؤياى صادقه بود و هيچ خوابى نمىديد مگر آنكه چون صبح روشن تحقّق مىيافت » گفتهء ابن اسحاق بن يسار بن عمر ليثى را تقويت مىكند كه گفت : پيامبر ( ص ) مىفرمايد : جبرئيل در حالى كه من خوابيده بودم نمطى از ديباج آورد كه نوشتهاى در آن بود پس گفت : بخوان . گفتم : نمىخوانم . پس بر من فشارى وارد آورد كه گمان كردم مرگ مرا فرا رسيده است . سپس رهايم ساخت .
ديگران نيز احاديثى به مضمون حديث عايشه آوردهاند . بنابراين ، اين خوابها زمينهاى بود براى آنچه بعدا در بيدارى ظهور مىيافت . در كتاب مغازى موسى بن عقبه به نقل از زهرى به اين تصريح كرده است كه پيامبر ( ص ) فرشتهء وحى را در خواب ديد و پس از آن ، در بيدارى آن فرشته به سراغش آمد .
در كتاب دلايل النبوة از ابو نعيم اصفهانى آمده است كه وضعيت همه پيامبران اينگونه بود كه در ابتدا در خواب وحى بر آنان فرود مىآمد تا آن هنگام كه براى مشاهدهء عينى رسول وحى آماده مىشدند ، وحى در بيدارى به سراغ آنان
خاتم النبيين ( ص ) ( خاتم پيامبران ص ) ( فارسى ) — صفحة 537
مساهمون: حسين صابري
ص٥٣٧