اشكال و گونههاى خود رهبرى كند ، بويژه آنكه وى كسى نبود كه به نيروى ديگران جنگ را اداره كند ، ديگران را به ميدان نبرد بفرستد و خود بدان سوى نرود ، بلكه وى خود روانه صحنهء پيكار مىشد تا بدينترتيب ، در هر كارى كه مردم را بدان فرا مىخواند خود الگويى شايسته باشد و از نثار جان خويش دريغ ندارد و آسايش و راحتى را به خود اختصاص ندهد و كار و تلاش و سختيها را به ديگران واگذارد ، بلكه وى اراده داشت تا خود در رأس پرهيزكاران تلاشگر باشد و چنين نيز بود .
او خود در رأس مجاهدان راه خدا قرار داشت ، آنگونه كه قاضى عيّاض در الشفاء مىگويد :
« او بارها در صحنههاى سختى حاضر شد كه جنگاوران و قهرمانانى از آن گريخته بودند . امّا او همچنان ثابت و استوار بود و از جاى خود تكان نمىخورد ، به دشمن روى مىآورد و بدانان پشت نمىكرد و هرگز دچار تزلزل نمىگشت .
و هيچ دلاور مردى جز او « 80 » نيست كه فرارى در تاريخ زندگى او ثبت و گريزى از او به خاطر سپرده نشده باشد » « 81 » .
برخى از آيه
« فَقاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ لا تُكَلَّفُ إِلَّا نَفْسَكَ وَ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِينَ »
« 82 » از عبارت « لا تكلف الّا نفسك » چنين فهميدهاند كه رسول خدا ( ص ) بدان مأمور بود
هامش
( 80 ) - اين نكته گفتنى است كه اگر بخواهيم به اين روايت مذكور در كتب معتبر حديثى اهل سنّت توجّه داشته باشيم كه رسول خدا ( ص ) مىفرمايد « من و على از يك نور بوديم » و اگر بخواهيم پيامبر و على را يك روح در دو كالبد و يك فروغ در دو مشعل بدانيم نيازى به افزودن بر اين استثنا نخواهد بود ، چه در اين صورت وصف كمال رسول وصف كمال وصىّ اوست . امّا اگر از پرتو اين حقيقت به مرتبهاى نازلتر آييم افزودن على ( عليه السلام ) و فرزندان معصوم او بر اين استثنا و ذكر نام آنان در رديف كسانى كه در صحنهء نبرد حقّ و باطل يك لحظه نگريختهاند به شهادت تاريخ ضرورتى انكار ناپذير خواهد بود . م .
( 81 ) - الشفاء ج 1 ، ص 66 .
( 82 ) - نساء / 84 : « در راه خدا نبرد كن كه هيچكس جز تو بدين امر مكلف نگردد و نيز مؤمنان را به نبرد ترغيب نماى » .