برخاسته از « قوّهء غضب » انسان ، امّا تابع حكم عقل و تابع تدبير و شناخت و همين نيرو يا همين صفت وسيله و راهى است براى دفع آزارها و سود رساندن به جامعه .
اين صفت با تهوّر مرادف نيست ، هرچند خاستگاه هر دو يكى و همان قوّهء غضب است كه در موقع در معرض آزار قرار گرفتن شخص دفاع از آن را بر عهده مىگيرد تنها با اين تفاوت كه تهوّر خيزشى است خارج از سيطرهء حكم عقل و حكمت و بيرون از تبعيّت شناخت و آگاهى ، امّا شجاعت بر خلاف آن ، تنها از تفكّر و انديشهاى سالم و از اسباب حكمت و تدبير درست سرچشمه مىگيرد .
شجاعت از ديگر سوى هيچ منافاتى با احتياط و پرهيز ندارد ، بلكه همين پرهيز و هوشيارى آن را در زير سلطهء خود گرفته به پيش مىراند و بدان جهت مىدهد . گاه حتّى ترس هم مىتواند در كنار شجاعت قرار گيرد ، زيرا انسان شجاع نه متهوّر و بىباك - قبل از هر اقدامى در آن ترديد و تأمّل روا مىدارد و كار و نتايج آن و هرگونه اقدامى را با اهدافى كه بر آن مترتّب مىشود و نيز اين نكته را كه آيا تنها راه برخورد برخورد با شمشير است مورد بررسى و ارزيابى قرار مىدهد . بنابراين تدابير و تأمّلاتى از اين قبيل مىتواند با شجاعت همراه شود و به همين سبب ، شجاع تنها آن كسى نيست كه هيچ ترس و بيمى در او راه ندارد ، بلكه شجاع آن كسى است كه همهء انگيزهها را در كنترل خود گيرد و با صبر و شكيبايى كامل همراه با تدبيرى استوار به كارى اقدام نمايد . به عبارت ديگر تصوّر شجاعت ممكن نيست مگر با تدبير ، صبر ، درستكارى و سنجيده كار كردن و بالاخره شناخت و آگاهى كامل از اهداف و مقاصد و نتايجى كه هر اقدامى در پى خواهد داشت .
شجاعت گاه تنها معنوى است و هيچ نمود حسّى ندارد و گاه نيز حسّى است امّا با انگيزههاى معنوى و تمايل به احقاق حق و از ميان بردن باطل .
اينك پيامبر اكرم ( ص ) قبل از بعثت الگوى كاملى براى شجاعت معنوى بود كه در پرتو آن در راه حق از هيچ مخالفتى بيم به دل راه نداد . چه ، در زمانى كه قريش همه بت مىپرستيدند او در مقابل هيچ بتى سجده نكرد و با اين كار خود
خاتم النبيين ( ص ) ( خاتم پيامبران ص ) ( فارسى ) — صفحة 458
مساهمون: حسين صابري
ص٤٥٨