آزمون الهى شدند و تكان سختى بر آنان وارد آمد » « 69 » .
در اينجا پيامبر ( ص ) را مىبينيم كه دراين نبرد سرنوشت ساز پايدار و منادى پايدارى و استقامت بود و در هيچ لحظهاى هرچند كه شدّت و سختى به آخرين درجهء خود رسيده باشد اميدوارى از قلب او فاصله نگرفت .
ج : در جبههء داخلى نيز باز در سه جانب در مقابل سه گروه صبر و شكيبايى و پايدارى نشان داد .
در مقابل سست عقيدگان به مدارا برخورد كرد و روح ايمان را در آنان دميد . ضعف و سستى عقيدگى اين گروه گاه در صحنهها و موقعيّتهايى كه در آن به پايدارى و استقامت ، قدرت اراده و استوارى در مقابل سختيها و مشكلات و ايستادگى در گرماگرم نبرد نياز بود خود را نشان مىداد و برخوردى با شكيبايى در مقابل آن مىبايست .
در مقابل منافقان كه اظهار ايمان مىكردند و كفر خويش را پنهان مىداشتند ، يأس و سستى را در جامعه القاء مىنمودند و مؤمنان را به ترديد و دو دلى فرا مىخواندند و برخى از مسلمانان سست عقيده نيز به آنان مىگرويدند صبر نشان داد . او در مقابل آن وسوسهها و شايعاتى كه آنان دربارهء او و خاندان و خانوادهاش بر مىانگيختند و پخش مىكردند بردبارى و شكيبايى ورزيد ، آنسان كه گفتههايى دروغين به عايشه نسبت دادند ، و آن را پخش كردند و در اين هنگام عمر به پيامبر ( ص ) پيشنهاد داد تا بزرگ منافقان را بكشند ، امّا پيامبر ( ص ) اين را نپذيرفت و چنين فرمود كه دوست ندارد مردم بگويند محمّد ( ص ) اصحاب خود را مىكشد .
او همچنان موضع خويشتندارى و شكيبايى در پيش گرفت تا فتنه خود از ميان رود آنگونه كه برخى حشرات با سمومى كه خود به وجود مىآورند مىميرند .
در مقابل يهوديان ساكن مدينه نيز صبورى و شكيب در پيش گرفت تا فساد
هامش
( 69 ) - اشاره به ماجراى افك كه در فصول آينده بدان پرداخته خواهد شد . م .