ظلمتى است در قيامت » .
بالاخره گوهرى از همين رشته است فرمودهء او در دعايش كه : « پروردگارا رحمتى را از پيشگاه تو مسألت دارم كه با آن قلبم را هدايت كنى ، كارم را بدان سامان دهى ، پراكندگى مرا به وسيلهء آن التيام دهى ، غيبتم را با آن جبران كنى و در حضور ، منزلتم را بالا ببرى ، كردار مرا به وسيلهء آن پاك گردانى و با آن رشد و راستى را به من الهام دهى ، الفت و آشنايى مرا بدان باز گردانى و به بركت آن مرا از هر بدى نگاه بدارى . پروردگارا فوز سعادت را به گاه داورى در قيامت و منزلت شهيدان و رفاه و آسايش خوشبختان سراى آخرت و پيروزى بر دشمنان را از تو مىطلبم » .
اينها نمونههايى از احاديثى است كه راويان شايسته از راويانى شايستهء ديگر از سخنان ، خطبهها ، دروس ، ادعيه و خطابات او روايت كردهاند » « 5 » .
قاضى عياض در ادامهء گفتههاى خود از پيمانهايى كه با قبايل ديگر منعقد مىساخت و از قراردادهاى آتشبس كه با آنان مىبست ياد مىكند ، پيمانها و قراردادهايى كه از نظر استحكام تعهّدات و دقت مشروط به حدّى است كه نوشتهء هيچ نويسنده و يا تعهد هيچ طرف پيمانى بدان فرا نمىرسد ؛ چه ، اين پيمانها به مرتبهاى از بلاغت و فصاحت رسيده كه هيچ چيز با آن مقايسه نمىشود و تقليد آن نيز ممكن نيست و نيز در اين ميدان آنقدر به پيش تاخته كه از اندازه بيرون است .
وى همچنين با يادآورى اين حقيقت كه جملاتى از رسول خدا ( ص ) روايت شده كه هيچكس قبل از آنچنان نفرموده است مىگويد :
« نمونههايى از برخى از كلمات او كه تا آن زمان بر زبان كسى جارى نشده و هيچكس نيز توان آن ندارد تا در قالب آن سخنان سخنى همانند بياورد گرد آوردهام نمونههايى از اين قبيل كه « حمى الوطيس » يعنى تنور شعله برافروخت كه كنايه از شدّت يافتن جنگ است ، « مات حتف انفه » كنايه از مرگ عادى و مرگ در بستر است ، « لا يلدغ المؤمن من حجر مرّتين » يعنى هيچ مؤمنى دو بار از يك
هامش
( 5 ) - همان ، ج 1 ، ص 46 .