شايد فزونطلبى در دانش ما را به طرح اين سؤال بكشاند كه آيا در مقايسه ميان مسجد الاقصى و بيت اللّه الحرام كدام يك كهنتر است . پاسخ چنين سؤالى آن خواهد بود كه قدر مسلّم ، آنكه كعبه را بنيان نهاد ابراهيم بود . ولى در مورد بيت المقدّس گفته شده يعقوب يعنى نوهء ابراهيم آن را بنا كرد و همچنين گفته شده است كه پس از آن بنا شد . علاوه بر اين در حديث صحيح از ابوذر ( ره ) رسيده است كه :
گفتم : « اى رسول خدا ، اوّلين مسجدى كه بنا شده كدام است ؟ » فرمود :
« مسجد الحرام » . گفتم : « و پس از آن ؟ » فرمود : « مسجد الاقصى » .
دربارهء اين خانه بايد چنين تصوّر كرد كه پس از آنكه كعبه از سوى ابراهيم بنا شد ، اصلاحات فراوانى در آن به عمل آمد ؛ چه ، بنايى كه ابراهيم برپا كرد ، بنايى نبود كه در طول بيش از هزار سال ويرانى ناپذير برجاى بماند . زيرا اين خانه همانند اهرام مصر نبود كه فرعون با غصب و به كارگيرى همه نيروها و همه مردم آن را بنا كرد ، بلكه اين خانه را ابراهيم خليل به همراه فرزندش اسماعيل بالا برد ، بىآنكه در طى اين كار سر سوزنى از مال ديگران غصب شود و يا زور بازوى هيچ انسان ديگرى بناحق به كار گرفته شود .
تجديد بنا از سوى قريش
115 - قريش با عزمى استوار و راستين و حتّى مىتوان گفت : با عزمى پاك و بىريا ، به كمك تلاش فرزندان خود و اموال پاك و ناآلودهء خويش كه هيچ ناپاكيى در آن نبود ، آمادهء تجديد بناى كعبه شد . در آن اموال ، نه خونبهايى بناحق گرفته شده ، نه ربا و نه مهر زنان بدكاره وجود داشت .
فرزندان قريش بىآنكه با يكديگر به نزاع و خصومت بپردازند و بىآنكه سستى از خود نشان دهند ، وارد صحنهء چنين كارى شدند و خود را براى كارى آماده كردند كه هر چند در مقايسه با ساختمانهاى برافراشته بر ستونهاى ارم و كاخهاى در زمين استوار فرعونها حجم چندانى نداشت امّا در باطن و محتوا كارى بس بزرگ و