حج براى كسانى كه به اين شهر مىآمدند ، محدود مىشد . آنگونه كه پيش از اين نيز يادآور شديم ، در مكّه بازارهايى وجود داشت كه در ايّام حج پر از تاجران سرزمينهاى مختلف مىشد . از آنجا كه حاجيان از سرتاسر سرزمين عربى ، از دورترين تا نزديكترين نقطه ، به اين شهر مىآمدند ، لزوما بايد در اين بازارها كالاهايى براى عرضه به حاجيان وجود داشته باشد تا آنان در ضمن فروش كالاهايى كه با خود به اين شهر مىآوردند ، اين كالاها را نيز خريدارى كنند و به شهرهاى خود ببرند .
بنابراين ، همانگونه كه سفر تابستانى و زمستانى قريش نوعى تجارت خارجى به شمار مىرفت كه از طريق آن كالاهاى ايرانى و رومى با همديگر مورد مبادله قرار مىگرفت ، مكّهء مكرّمه نيز مركز تجارت داخلى در ايّام حج و محلّ عرضهء كالاهاى ايرانى و رومى در اين بازار و در نتيجه پخش آنها در سرزمين اعراب بود و بدينترتيب ، بازارهاى خريد و فروش در اين شهر رواج شايانى داشت .
مشاركت در امور اجتماعى
99 - پيامبر در كارهاى گروهى و اجتماعيى كه قوم او انجام مىدادند مشروط به آنكه آن كار نوعى تعاون و همكارى در خير و سعادت آفرينى باشد ، از آنان جدا نبود و هرگاه آنان تصميمى همگانى داشتند ، او نيز بدان مىشتافت و به اندازهاى كه برايش امكان پذير بود در آن كار مشاركت مىفرمود ، بىآنكه به باطل خشنود شود يا از حق شادمان نگردد ؛ بلكه او پيوسته با حق و بدان شاد و خشنود و مخالف باطل بود و در مقابل آن سر بر مىتافت ، بدون آنكه هيچ جار و جنجالى به پا كند و يا با كسى دشمنى ورزد ؛ چه ، نه دشمنى ورزيدن در شأن او بود و نه خشم و كينه به دل گرفتن از اخلاق او . بلكه وى در همه حال مهربان ، پرگذشت ، بردبار و نيكنفس بود . او هنگامى كه « دار الندوه » منعقد مىشد ، در آن شركت مىفرمود و به اظهارات بزرگان عرب گوش فرا مىداد ، آنچه را حق مىيافت و بدان خشنود بود ،