زمان بعثت
45 - اگر مكانى كه خداوند براى بعثت خاتم الانبياء برگزيد ، مناسبترين مكانى بود كه انديشهء بشر شايستگى آن را درك مىكند و منزلت ويژهء آن را براى چنين انتخابى مىداند ؛ زمان نيز برخوردار از همهء اسباب و شرايط و زمينههاى لازم براى ظهور دينى بود كه همهء انسانها را در زير لواى خود گرد مىآورد و به راه راست هدايتشان مىكند . چه ، در آن زمان دلها از هر عقيدهاى تهى و وارسته بود و جهان نيازمند هدايتى آسمانى ؛ چرا كه مردم در دورهاى از فترت و نبود پيامبران قرار گرفته بودند : اديان آسمانى تحريف شده بود ، پيروان آنها منحرف شده ، و از حق فاصله گرفته ، اهداف و مفاهيم اين اديان را تغيير داده بودند .
در اين ميان بتها نيز قدرت خود را از دست داده ، موقعيّت و منزلت آنها تضعيف شده بود و انديشهها نيز به نكات توهّمآميز اين آيين راه يافته بود : آن توهّماتى كه آلههء يونان را در ميان داشت از ميان رفته و ماهيّت بتهاى روم نيز بر مردم آشكار شده ، دريافته بودند كه آنها سنگهايى هستند كه نه سودى دربر دارند و نه ضررى و نه در آنها سرى و روحى نهفته است كه روزى دهد يا تنگدست سازد ، سود برساند يا ضرر بزند و شفا دهد يا بيمارى ببار آورد . حتى به فرض از ميان نرفتن توهّمات تقدّس آميزى كه دربارهء اين بتها وجود داشت نيز بايد گفت اين توهّمات تنها خرافاتى بود كه كنار زدن آنها از اذهان ضرورت داشت و فسادى در انديشهها بود كه اصلاح آن وجوب داشت .
در اين عصر امپراطورى روم ، ملّتهاى تحت سلطهء خويش را بازيچهء خود مىدانست و سلطهء ستمبار خود را بر آنان تحميل مىكرد و آنها نيز از هيچ حقى برخوردار نبودند تا به استفاده از آن ، در مورد اين امپراطوران به قضاوت و داورى نشينند ، دلها در سايهء چنين حكومتى دچار لغزش و گمراهى شده بود ، هر چند به وضع موجود خشنودى و اطمينانى نداشت و نگران و بىقرار بود چرا كه اين