به ابو حازم گفتند : تو بينوايى . گفت : چگونه بينوا باشم ، در حالىكه آسمانها و زمين و آنچه ميان آنهاست و آنچه در زير خاك است از آن آقاى من است ؟ « 1 »
يكى از فرزانگان گفته است : پيوسته از پيشينيان به پسينيان به ارث مىرسد تا خداوند خود وارث زمين و هركه بر آن است شود و او بهترين وارثان است . « 2 » خداوند فرموده است :
وَ لِلَّهِ مِيراثُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ
. « 3 »
چون كسى نزد مهتدى مژده آورد كه موسى بن بغاء « 4 » مساور شارى « 5 » و يارانش را شكست داده و در ميان آنان كشتار گرانى كرده است از تخت فرود آمد ، بر خاك سجده كرد و مىگفت :
إِنْ يَنْصُرْكُمُ اللَّهُ فَلا غالِبَ لَكُمْ وَ إِنْ يَخْذُلْكُمْ فَمَنْ ذَا الَّذِي يَنْصُرُكُمْ مِنْ بَعْدِهِ
. « 6 »
فصل [ 13 ] : در اينكه خداوند مردم را مسخّر همديگر داشت
خداوند از اينكه چه سان در تدبير كار بندگان ، آنان را در مرتبههايى متفاوت نهاده خبر داده و علت آن را نيز چنين بيان فرموده است :
وَ هُوَ الَّذِي جَعَلَكُمْ خَلائِفَ الْأَرْضِ وَ رَفَعَ بَعْضَكُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجاتٍ لِيَبْلُوَكُمْ فِي ما آتاكُمْ
« 7 » . هم فرمود :
نَحْنُ قَسَمْنا بَيْنَهُمْ مَعِيشَتَهُمْ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ رَفَعْنا بَعْضَهُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجاتٍ لِيَتَّخِذَ بَعْضُهُمْ بَعْضاً سُخْرِيًّا
« 8 » . خداوند
هامش
- من خداى خويش را خدمت گزاردم و به ريسمان او چنگ زدم تا مرا از هرچه از آن بيم دارم نگه دارد .
خدمت گزاردن به آنكه سلطنت شاهان را به آنان مىدهد و از آنان مىگيرد والاتر و برتر است .
( 1 ) . اشاره به آيهء 6 سورهء طه :لَهُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ وَ ما بَيْنَهُما وَ ما تَحْتَ الثَّرى- ت .
( 2 ) . اشاره به آيهء 40 سورهء مريم :إِنَّا نَحْنُ نَرِثُ الْأَرْضَ وَ مَنْ عَلَيْها وَ إِلَيْنا يُرْجَعُونَ- ت .
( 3 ) . آل عمران / 180 : ميراث آسمانها و زمين از آن خداست و خدا به آنچه مىكنيد آگاه است .
( 4 ) . موسى بن بغا از فرماندهان بزرگ ترك و پدرش نيز از غلامان معتصم بود . چون به سال 248 ق . درگذشت آنچه را پدر در دورهء حياتش بر عهده داشت عهدهدار شد و ياران پدر را به جمع ياران خويش درآورد . بنگريد به :
مروج الذهب ، ج 4 ، ص 96 - 98 - ت .
( 5 ) . مساور بن عبد الحميد شارى از وابستگان بجيله بود . لقب شارى منسوب به شراة است كه در گذشته خوارج بر خود نهاده بودند . بنگريد به : التنبيه و الاشراف ، ص 366 ؛ اللباب ، ج 2 ، ص 4 - ت .
( 6 ) . آل عمران / 160 : اگر خدا شما را يارى كند هيچكس بر شما غالب نخواهد شد و اگر دست از يارى شما بردارد چه كسى بعد از او شما را يارى خواهد كرد ؟
( 7 ) . انعام / 165 : و اوست كسى كه شما را در زمين جانشين يكديگر قرار داد و بعضى از شما را بر برخى ديگر به درجاتى برترى داد تا شما را در آنچه به شما داده است بيازمايد .
( 8 ) . زخرف / 32 : ما معاش آنان را در زندگى دنيا ميانشان تقسيم كردهايم و برخى از آنان را از نظر درجات بالاتر