در اخبار ابونواس از كتاب المستنير تأليف ابو عبد اللّه مرزبانى « 1 » خواندهام كه چون ابونواس اين شعر را سرود :
سبحان من خلق الخل * ق من ضعيف مهين
يسوقه من قرار * الى قرار مكين
يحول شيئا فشيئا * فى الحجب دون العيون
حتى بدت حركات * مخلوقة من سكون « 2 »
نظام گفت « 3 » : به خدا سوگند ، مرا به نكتهاى توجه دادى كه پيش از اين از آن غافل بودم . آنگاه كتاب خود را دربارهء حركت و سكون فراهم نهاد .
فصل [ 4 ] : پرتوى از صفات او
روايت شده است كه روزى در حالىكه عامر بن عبد القيس « 4 » در دهليز خانهء عثمان
هامش
- در اين ديوان بيت سوم نيز چنين روايت شده است :كذلك اللّه كل وقت * يزيد فى الخلق ما يشاء- ت .
( 1 ) . نام كامل او ابو عبد اللّه محمّد بن عمران بن موسى است . مورخ و اديب و صاحب دو كتاب مشهور معجم الشعراء و الموشح است . ابن نديم نيز از كتابى براى او با نام المستنير فى اخبار الشعراء المحدثين ياد كرده است - ت .
( 2 ) . منزه است خدايى كه آفريدگان را از مايهاى سست و بىمقدار آفريد
و آن را از منزلگاهى به منزلگاهى استوارتر پيشراند
تا اندكاندك در حجابى دور از ديدگان شكل گيرد
تا آن هنگام كه حركاتى آفريده از سكون سرچشمه گيرد و رخ نمايد .
در ديوان ابو نواس ( ص 619 ) بيتهاى دوم و سوم چنين آمده است :يسوقه فى هواء * الى قرار مكين
فى الحجب شيئا فشيئا * يحور دون العيون- ت .
( 3 ) . نام كامل او ابراهيم بن سيار بصرى و يكى از بزرگان معتزله است و فرقه نظاميه را به او نسبت دادهاند . در روزگار خلافت معتصم و به سال 231 ق . درگذشت . بنگريد به : تاريخ بغداد ، ج 6 ، ص 97 - ت .
همچنين دربارهء زندگى و عقايد نظام بنگريد به : تاريخ فرق اسلامى ( 1 ) ، ص 177 - 179 - م .
( 4 ) . نام كامل او عامر بن عبد القيس بن ثابت تميمى و به روايتى عامر بن عبد اللّه است . يكى از تابعان بزرگ و مورد اعتماد و مردى درستگوى و آشكار سخن بود . در روزگار خلافت معاويه درگذشت . بنگريد به : صفة الصفوة ، ج 3 ، ص 116 و 135 ؛ الاصابه ، ج 1 ، ص 147 - ت .