نمود و آفريدگان خويش را بيهوده واننهاد « 1 » ، بلكه آنان را آزمود و گرفتارى داد و فرمان داد و به آنچه آنان را زنده سازد ، فراخواند و به آنچه برهاند دعوت كرد و فرمود :
أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ
. « 2 »
ابو القاسم على بن محمّد اسكافى « 3 » گفته است : سپاس خدايى را كه عزت و ذلت دهد ، راه نمايد و از ميان بردارد ، همو كه به نعمتهاى خويش باطل را بزدايد و « حق را با كلمات خود ثابت گرداند » « 4 » ، « هرچند مشركان خوش ندارند » . « 5 »
همو گفته است : سپاس خدايى را كه عطايش همهگستر است و قضايش روا ، آنكه از ستمگران انتقام مىستاند « 6 » و « عذاب او از گروه مجرمان بازگردانده نخواهد شد » . « 7 »
فصل [ 2 ] : در دلالت عبارتهاى سپاس و ستايش بر هدف نگاشته
هرگاه كاتب انسانى برجسته بود ، در آغاز سخن به هدف خويش اشاره مىكرد . اين عبدكان مصرى خويى چنين شناخته شده و پسنديده داشت . او در رسالهاى كه در آن از درستانديشى و امنيتزايى فرمانده ارتشيان سخن به ميان آورده چنين نوشته بود : سپاس خدايى را كه دلها را مىچرخاند « 8 » ، از غيبها آگاه است « 9 » و پس از سختى گشايش « 10 » و پس از پراكندگى به هم آمدن فراهم مىآورد .
هامش
- داشتند . ابو على درباره ابو العيناء چندين شعر دارد . بنگريد به : الفهرست ، ص 184 ؛ ابو العيناء الاديب البصرى الظريف ، ص 45 - ت .
( 1 ) . اشاره به آيهء 36 سورهء قيامت :أَ يَحْسَبُ الْإِنْسانُ أَنْ يُتْرَكَ سُدىً- ت .
( 2 ) . نساء / 59 : خدا را اطاعت كنيد و پيامبر و اولياى امر خود را نيز اطاعت كنيد .
( 3 ) . ابو القاسم اسكافى مردى سخنور بود . دربارهاش گفتهاند : زبان و سرآمد خراسان و يگانه و بىهمتاى آن سامان در نوشتن و در بلاغت است . بنگريد به يتيمة الدهر ، ج 4 ، ص 95 - ت .
( 4 ) . اقتباس از آيهء 82 سورهء يونس :وَ يُحِقُّ اللَّهُ الْحَقَّ بِكَلِماتِهِ- م .
( 5 ) . اقتباس از آيهء 33 سورهء توبه :وَ لَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ- م .
( 6 ) . اشاره به آيهء 22 سورهء سجده :إِنَّا مِنَ الْمُجْرِمِينَ مُنْتَقِمُونَ- ت .
( 7 ) . اقتباس از آيهء 147 سورهء انعام :وَ لا يُرَدُّ بَأْسُهُ عَنِ الْقَوْمِ الْمُجْرِمِينَ- م .
( 8 ) . اشاره به آيهء 37 سورهء نور :يَخافُونَ يَوْماً تَتَقَلَّبُ فِيهِ الْقُلُوبُ وَ الْأَبْصارُ- ت .
( 9 ) . اشاره به آيهء 109 سورهء مائده :قالُوا لا عِلْمَ لَنا إِنَّكَ أَنْتَ عَلَّامُ الْغُيُوبِ- ت .
( 10 ) . اشاره به آيهء 7 سورهء طلاق :سَيَجْعَلُ اللَّهُ بَعْدَ عُسْرٍ يُسْراً- ت .