قد حفظوا القرآن و استظهروا * ما فيه الا سورة المائده « 1 »
از همين نمونههاست شعر ابن حجاج « 2 » دربارهء مردى كه او را به همراه گروهى به ميهمانى خواند ، امّا در آوردن غذا تأخير كرد :
يا ذاهبا فى داره جائيا * به غير معنى و بلا فائده
قد جنّ اضيافك من جوعهم * فاقرأ عليهم سورة المائده « 3 »
ابو طالب مأمونى « 4 » دربارهء سفرهاى چنين گفت :
فضلت جميع الاوانى وفقت * فما فىّ منقصة واحده
مقرّى منازل صيد الملوك * وفىّ اتت سورة المائده « 5 »
ابن بسام گفته - و البته از كسى ديگر نيز همين روايت شده كه گفته - است « 6 » :
من جفانى من البرية طرا * و رمانى و سبّنى فى المحافل
فاللواتى عليه حرمهنّ ال * لّه فى سورة النساء فواعل « 7 »
محمّد بن وهيب حميرى « 8 » گفته است :
تشبهت بالاعراب اهل التعجرف * فدلّ على دعواك قبح التكلف
هامش
( 1 ) . پديدهاى ماندگار كه هيچ همانند آن ماندگار نيست ، گروهى كه خلق و خويشان يكى است قرآن را حفظ كرده و همه آنچه را در آن است به جز سورهء مائده از بر كردهاند .
( 2 ) . دو بيت زير در ملح شعرية من ديوان ابن الحجاج ( نسخهء خطى ، ورقه 9 ) و نيز در يتيمة الدهر ( ج 3 ، ص 82 ) آمده و بيت دوم به تنهايى در التمثيل و المحاضرة ( ص 303 ) و محاضرات الادباء ( ج 2 ، ص 637 ) آمده است - ت .
( 3 ) . اى آنكه بىمعنا و بىعلت به درون سراى خود مىروى و مىآيى !
ميهمانانت از گرسنگى مردند ؛ بر آنان سورهء مائده را بخوان .
( 4 ) . نام كامل او عبد السلام بن حسين است ، شاعر و اديبى كه نسبش به مأمون پيوند مىخورد . در بغداد ديده به جهان گشود و همانجا به فراگيرى پرداخت . وى صاحب بن عباد را مدح گفت . عبد السلام به سال 383 ق .
درگذشت . بنگريد به : يتيمة الدهر ، ج 4 ، ص 84 - ت .
( 5 ) . بر همهء ظرفها برترى يافتهام و بر همه فزونى دارم و در من هيچ كاستىاى نيست .
سينه من منزلگاه شكار شاهان است و دربارهء من سورهء مائده نازل شده است .
( 6 ) . ابيات را بنگريد در : يتيمة الدهر ، ج 4 ، ص 191 - ت .
( 7 ) . هركس از مردمان كه اندكى به من بىمهرى كند و در محافل به من تهمت زند و ناسزا گويد ،
همهء آن كسانى كه خداوند در سورهء نساء آنان را بر او حرام گردانيده است بدكارهاند .
شاعر در بيت اخير به آيهء 23 سورهء نساء دربارهء محارم اشاره كرده است .
( 8 ) . شاعرى است بصرى و خوشسخن از شاعران دولت عباسى كه مأمون و معتصم را مدح گفت و به سال 225 ق . درگذشت . يونس سامرائى اشعار او را در مجموعهء « شعراء عباسيون » گرد آورده است - ت .