باب و در درون هر باب نيز در هر فصل يا هر بند است . گاه مؤلف از رسالهاى واحد چند بند برمىگزيند و اين چند بند را در چند باب يا فصل متفاوت مىآورد ؛ براى نمونه ، با رسالهء ابو اسحاق صابى چنين مىكند و آن را برپايهء تنوع مفاهيم چند قسمت مىكند و در چند فصل مىآورد ؛ او در باب هيجدهم كه به فضيلت خط و كتابت و حساب پرداخته و مرواريدهايى را از بندهاى مختلف پيماننامهها برگزيده ، اين باب را به چهل و يك فصل تقسيم كرده و در اين فصلها ، نمونههايى از نگاشتههاى ابو اسحاق صابى ، ابن عميد و اسكافى را آورده و در فصلى با عنوان « گشودن دست فرمانروايان و كارگزاران » بخشى از پيماننامهاى را اقتباس كرده كه ابو اسحاق صابى از جانب طائع للّه عباسى به ابو الحسين على بن ركن الدوله ملقب به فخر الدوله نوشته است .
ثعالبى در پى اين فصل ، فصلى ديگر به « برگزيدن كارگزاران و سفارش به آنان » اختصاص داده و در آن بخشى ديگر از همين رساله را آورده و در ادامه ، فصلى ديگر با عنوان « وزنهها و پيمانهها و معيارين ساختن آنها » گشوده و در اين فصل تنها بخشى از همين رساله ابو اسحاق را نقل كرده است . اين گزينش و چينش همه برپايهء سامانهاى است كه ثعالبى براى موضوعهاى فرعى درون هر باب فراهم نهاده است .
ثعالبى كتاب خود را در بيست و پنج باب سامان داده و در هر باب نيز چندين فصل گنجانيده است . اين فصلها از نظر كوتاهى و بلندى و نيز در شمار خود در هر باب و همچنين مقدار متون و نمونههايى كه در هر فصل فراروى خواننده نهاده شده است با يكديگر تفاوت دارند .
باب اوّل كتاب دربردارندهء سپاسها و ستايشهاى سزامند خداوند ، اقتباس شده از قرآن كريم و نيز دربردارندهء نمونههايى از فضل و نعمت و گستردگى رحمت خداوند و صفات و افعال اوست و شانزده فصل را در بر مىگيرد .
باب دوم به پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله و برخى از فضايل و ويژگىهاى آن حضرت كه خداوند او را به آنها گزين ساخته و بدان واسطه بر همهء مردمان برترى بخشيده است ، اختصاص دارد . اين باب دوازده فصل را در بر مىگيرد : يك فصل كه ثعالبى در آن به گرامى بودن پيامبر نزد خداوند و منزلت والاى آن حضرت در پيشگاه خدا پرداخته است . سپس فصلى دربارهء درود فرستادن بر پيامبر صلّى اللّه عليه و آله فصلى در خوىهاى پيامبر صلّى اللّه عليه و آله ، فصلى در گزيدههايى از فضايل و خصائص آن حضرت ، فصلى ديگر همانند آن و سپس دو فصل در ديگر خصائص پيامبر صلّى اللّه عليه و آله
اقتباس از قرآن كريم ( فارسى ) — صفحة 23
مساهمون: عبد الملك الثعالبي النيسابوري
ص٢٣