شاء من الناس راتع هامل * يعللون النفوس بالباطل « 1 »
بحترى « 2 » گفته است :
علىّ نحت القوافى من مقاطعها * و ما على اذا لم تفهم البقر « 3 »
ابو تمام گفته است :
لا يدهمنّك من دهمائهم عدد * فان كلهم بل جلهم بقر « 4 »
متنبى نيز گفته است :
ارى ناسا و محصولى على غنم * و ذكر جود و محصولى على الكلم « 5 »
در همهء شعرهاى پيشگفته شاعران بر اين سخن خداوند تكيه زدهاند كه فرمود :
إِنْ هُمْ إِلَّا كَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ سَبِيلًا .
« 6 »
هامش
( 1 ) . بيت را بنگريد در : شعر منصور النميرى ، ص 121 ، ق 39 - ت .
ترجمهء بيت نيز چنين است :
گلهاى از مردم كه در بيهودگى مىچرخد و مردم را به باطلى كه مىآورند گرفتار مىسازند .
( 2 ) . در نسخهء اصل ، ابو تمام آمده و اين خطاى كاتب نسخه است . - ت .
( 3 ) . بيت را بنگريد در : ديوان البحترى ، ج 2 ، ص 43 . ابن منجم اين شعر را به مجثم راسبى نسبت داده است .
بنگريد به : الموازنة ، ج 1 ، ص 285 . همين بيت در شعرى از ابن الحجاج ( بنگريد به : يتيمة الدهر ، ج 3 ، ص 92 ) نيز تضمين شده است :قد قلت لما غدا مدحى فما شكروا * وراج ذمى فما بالوا و لا شعروا
على نحت القوافى من معادنها * و ما على اذا لم تفهم البقر- ت .
امّا ترجمه بيت متن چنين است :
بر من است كه قافيهها را از بندهاى مناسب بتراشم ؛ مرا چه اگر كه گاو نفهمد !
( 4 ) . در ديوان ابو تمام عبارت « فان جلهم بل كلهم بقر » آمده است . بنگريد به : ديوان ابى تمام ، ج 2 ، ص 186 - ت .
ترجمه بيت نيز چنين است : مباد سياهى لشكر آنان تو را بترساند ؛ چراكه آنان همه ، بلكه بيشترشان گاوند .
( 5 ) . بيت از قصيدهاى است كه شاعر در دوران جوانى آن را گفته است و با اين مطلع آغاز مىشود :ضيف الم برأسى غير محتشم * و السيف احسن فعلا منه باللممبنگريد به : ديوان المتنبى ، ج 4 ، ص 39 - ت .
امّا ترجمه بيت چنين است :
مردمانى را مىبينم و گردآمدن دستاوردهايم و يادى از نيكى و پاداشهايى كه در برابر سخنورى حاصل مىآيد .
( 6 ) . فرقان / 44 : آنان جز مانند ستوران نيستند ، بلكه گمراهترند .
همين مضمون در آيهء 179 سورهء اعراف روشنتر ديده مىشود :وَ لَقَدْ ذَرَأْنا لِجَهَنَّمَ كَثِيراً مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ-