علاقمندى فراوان خود به پىجويى همه متون دربردارندهء اقتباس از قرآن كريم و سپس باببندى و مرتبسازى اين متون ، سخن به ميان مىآورد . اين موضوع ما را بدين نكته توجه مىدهد كه ثعالبى پيش از آغاز نگارش اين اثر به اين موضوع و نيز به پديد آوردن اثرى در اين عرصه و در پيش گرفتن سبكى ويژه در اين اثر كه بتواند برپايهء آن ، متون مربوط را به خوبى مرتب سازد و فصلبندى كند ، علاقه بسيار فراوانى داشته است . اين علاقمندى و نيز پىجويى متون و گرد آوردن آنها ، زمان بسيار درازى را ، چند ماه و چند سال ، به خود اختصاص داده است و اين يك مبالغهگويى نيست ؛ چه ، ثعالبى حالتى را كه در بسيارى از اوقات دامنگير مؤلفان و نويسندگان مىشود به خوبى توصيف مىكند و آن اينكه گاه براى مؤلفى علاقهء شديدى به تأليف در يك موضوع مشخص پيش مىآيد و همين علاقه او را برمىانگيزد ، امّا پس از چندى سستىاى دامنگير او مىشود و اين سستى ممكن است كوتاهمدت باشد و يا زمانى از چند روز تا چند ماه به درازا بينجامد ، تا آنكه سرانجام ديگر بار همتى دوباره در او گرد آيد و بدينسان طرحى را كه از زمانى پيش آغاز كرده است دوباره از سر گيرد . در اين ميان ممكن است انگيزهء به پايان رساندن يك طرح يا يك تأليف حادثهاى خاص يا شخصيتى برخوردار از جايگاهى سياسى يا اجتماعى باشد كه مؤلف كتاب را به او اهدا مىكند . در چنين شرايطى بهطور طبيعى ، انديشه تأليف يك كتاب به انگيزهء بهره يافتن از برخوردارىهايى نزد كسى كه مؤلف كتاب را به او اهدا مىكند شكل نگرفته ، بلكه اين انديشه ساليانى پيش از آن خود را آشكار ساخته و از اينرو آنچه وجود داشته ، علاقهاى پاك به تحقيق و پژوهش بوده و در اين ميان شخصيتى كه مؤلف اثر خود را به او اهدا كرده تنها برانگيزانندهء او به تكميل كردن طرح خود بوده و توانسته است علاقهء مؤلف را به پيگيرى و كامل كردن اثر خود تقويت كند و به فعليت برساند . تجربه ثعالبى در تاليف كتاب الاقتباس ، آنگونه كه خود آورده چنين بوده است ، از آن هنگام كه صرفا علاقهاى به انجام اين كار در دل وى وجود داشته و براساس اين علاقه هر از چندى ، بخشى از اثر را پديد مىساخته تا آنكه سرانجام كار پايان يافته و به امير نصر بن ناصر الدين ، برادر سلطان محمود غزنوى اهدا شده است . ثعالبى خود در اينباره چنين مىآورد :
اين كتابى است كه از ديرباز ، آهنگ پرداختن و آراستن آن را داشتم و روزگار مرا به يارى در آمادهسازى و دستهبندى آن وعده مىداد ولى وفا نمىكرد . بدينسان يك روز دست به كار نگارش آن مىشدم و روزهايى آن را وامىنهادم ، يك ماه بدان روى مىآورم و يك سال از آن روى
اقتباس از قرآن كريم ( فارسى ) — صفحة 21
مساهمون: عبد الملك الثعالبي النيسابوري
ص٢١