اين مدح آن را كه بدين اشعار ستوده شده بود خوشايند افتاد و او را حلهاى نيكو بخشيد . « 1 »
فصل [ 2 ] : روايتهايى مناسب اين باب از پيامبر صلّى اللّه عليه و إله
پيامبر صلّى اللّه عليه و إله دربارهء امية بن ابى صلت از خواهرش فارعه پرسيد . در پاسخ گفت : وى به گاه جان كندن اين بيتها را بر زبان آورد :
كل عيش و ان تطاول يوما * صائر مرة الى ان يزولا
ليتنى كنت قبل يومى هذا * فى رؤوس الجبال ارعى الوعولا « 2 »
پيامبر صلّى اللّه عليه و إله به او فرمود : حكايت برادر تو داستان كسى است كه آيات خدا به او رسيد ، امّا « از آن عارى گشت ، آنگاه شيطان او را دنبال كرد و از گمراهان شد » . « 3 »
پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و إله فرمود : حكايت آنكه در راه خدا به پيكار رود ، ولى عطاى خود را از بيت المال مسلمانان بستاند ، حكايت مادر موسى است كه فرزند خود را شير مىداد و اجرت اين كار مىستاند . « 4 »
پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و إله فرمود : حكايت من و اين مردم حكايت كسى است كه « آتشى افروخت و چون پيرامون آنان را روشنايى داد » « 5 » پروانهها به آتش زدند و آن مرد پروانهها را از آن آتش دور مىساخت و ميان آنها و آتش حائل مىشد . اينك من مردم را از آتش دور مىدارم ، امّا آنان بدان درمىغلتند . « 6 »
هامش
( 1 ) . قصيدهء فوق و از جمله ابيات پيشگفته در ديوان ابى تمام ( ج 2 ، ص 242 - 250 ، ق 81 ) آمده است - ت .
( 2 ) . هر خوشىاى هرچند نيز به درازا بكشد روزى به يكباره رو به نابودى مىنهد .
كاش من پيش از اين روز در قلههاى كوهساران قوچ كوهى مىچراندم .
بيتها را بنگريد در : ديوان ابن ابى صلت ، به تحقيق بهجة الحديثى ، ص 246 - ت .
( 3 ) . اقتباس از آيهء 175 سورهء اعراف :فَانْسَلَخَ مِنْها فَأَتْبَعَهُ الشَّيْطانُ فَكانَ مِنَ الْغاوِينَ- م .
( 4 ) . نه محققان متن عربى اين روايت را در منابع يافتهاند و نه مترجم آن را يافته است - م .
( 5 ) . اقتباس از آيهء 17 سورهء بقره :اسْتَوْقَدَ ناراً فَلَمَّا أَضاءَتْ ما حَوْلَهُ- م .
( 6 ) . متنى كه ثعالبى آورده چنين است : « مثلى و مثل الناس كرجل استوقد نارا فلما اضاءت ما حوله جعل الفراش يقع فيها و جعل يذبهن عنها و يحول بينها و بينها فها انا آخذهم عن النار و هم يقتحمون فيها » . امّا آنچه مؤلف در متون يافته اندكى با اين متن تفاوت دارد . براى نمونه در مسند الحميدى چنين آمده است : « انما مثلى و مثل الناس كمثل رجل استوقد نارا فلما اضاءت له جعل الدواب و الفراش يقتحمون فيها فانا آخذ بحجزكم عن النار و انتم تقتحمون فيها » . بنگريد به : مسند الحميدى ، ج 2 ، ص 449 ، ش 1038 ؛ امثال الحديث ، ص 26 ، ش 11 - م .