اين آيه را در سورهء رحمان نخواندهاند كه فرمود :
هَلْ جَزاءُ الْإِحْسانِ إِلَّا الْإِحْسانُ .
« 1 »
او راست : براى آنان اجازهاى مىخواهد كه به زادگاهشان بازگردند ؛ چه ، آنان دوست دارند آثار نعمت ميان كاروانيان و برادرانشان رخ نمايد .
يا لَيْتَ قَوْمِي يَعْلَمُونَ * بِما غَفَرَ لِي رَبِّي وَ جَعَلَنِي مِنَ الْمُكْرَمِينَ .
« 2 »
او راست : گويى بر گوشهايشان مهر نهاده است و مانع آن شدهاند كه چشمانشان ببيند . « 3 »
از فضل خداوند آن چيزى حاصل آمده است كه هركدامشان آب دهان در گلويشان گره افتاده و درد و رنج عامه و خاصهء ايشان را درگرفته است :
قُلْ مُوتُوا بِغَيْظِكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ .
« 4 »
او راست : امّا دهشهاى او ، اگر همهء درياها جوهر بود و درختها قلم تيز « 5 » ، هيچ در خبر دادن از منزلت او و پرده برداشتن از جايگاه بلند وى طمع نمىبستم .
او راست : چون درآمد ، وى را بزرگ داشتيم و ارج نهاديم و در برابرش به كرنش ايستاديم و به سجده بر زمين افتاديم . « 6 »
او راست : همسخنىام با تو هيچ دير نخواهد افتاد ، مگر در سفرى كه از آن رنج ديديم « 7 » .
او راست : تا بداند كه پگاه رخ نموده « 8 » و كاميابى نقاب برگرفته است .
او راست : هر آبشخور محبتى را گذرگاهى است و هركه را به چشمهء اندوه درآيد برون شدى .
سَيَجْعَلُ اللَّهُ بَعْدَ عُسْرٍ يُسْراً
« 9 » و
لَعَلَّ اللَّهَ يُحْدِثُ بَعْدَ ذلِكَ أَمْراً .
« 10 »
او راست : ديدى كه دشمنان اين دولت چگونه بر خاك نابودى افتادند و پايان رشكبران
هامش
( 1 ) . رحمان / 60 : مگر پاداش احسان جز احسان است ؟
( 2 ) . يس / 26 و 27 : اى كاش قوم من مىدانستند كه پروردگارم چگونه مرا آمرزيد و در زمرهء عزيزانم قرار داد .
( 3 ) . اشاره به آيههاىفَضَرَبْنا عَلَى آذانِهِمْ( كهف / 11 ) ووَ لَوْ شاءَ اللَّهُ لَذَهَبَ بِسَمْعِهِمْ وَ أَبْصارِهِمْ( بقره / 20 ) - ت .
( 4 ) . آل عمران / 119 : بگو به خشم خود بميريد كه خداوند به راز درون سينهها داناست .
( 5 ) . اشاره به آيههاى :قُلْ لَوْ كانَ الْبَحْرُ مِداداً لِكَلِماتِ رَبِّي لَنَفِدَ الْبَحْرُ( كهف / 109 ) ولَوْ أَنَّ ما فِي الْأَرْضِ مِنْ شَجَرَةٍ أَقْلامٌ وَ الْبَحْرُ يَمُدُّهُ مِنْ بَعْدِهِ سَبْعَةُ أَبْحُرٍ ما نَفِدَتْ كَلِماتُ اللَّهِ( لقمان / 27 ) - ت .
( 6 ) . اشاره به آيهء 29 سورهء حجر :فَقَعُوا لَهُ ساجِدِينَ- ت .
( 7 ) . اشاره به آيهء 62 سورهء كهف :لَقَدْ لَقِينا مِنْ سَفَرِنا هذا نَصَباً- ت .
( 8 ) . اشاره به آيهء 34 سورهء مدثر :وَ الصُّبْحِ إِذا أَسْفَرَ- ت .
( 9 ) . طلاق / 7 : خدا به زودى پس از دشوارى آسانىاى فراهم مىكند .
( 10 ) . طلاق / 1 : شايد خدا پس از آن پيشامدى پديد آورد .