اسكافى گفته است : خداوند است كه شب و روز را در پى يكديگر آورده ، نماز و روزه را به عنوان وسيلهء تقرب جستن به درگاه خود واجب گردانيده و ماه رمضان را كه قرآن در آن فروفرستاده شده پرحرمتترين و پراثرترين ماه در ديگرگونىهاى روزگاران قرار داده است ، از اين رهگذر كه شب قدر را كه خود تا سپيدهدم استمرار دارد بدان افزوده و در اين شب فرشتگان و روح را نازل كرده است تا به اندازه هزار ماه خير درآورند و فرجام هركس را كه از او يادى هست بنگارند . پس هركه بدين ماه درپيوندد ، به نيكى و به بزرگداشت از آن استقبال كند و حلال آن را از حرام پيراسته بدارد تا رفتار او برخاسته از حقى باشد كه ادا مىشود و فريضهاى كه برپا داشته مىشود و نعمتى كه استمرار مىيابد ، و براى آنكه حق اين ماه را پاس مىدارد و به انجام واجبات اين ماه مىشتابد ، افزون بر فضيلت سراى نخست فضيلت سراى ديگر نيز باشد .
وَ لَلْآخِرَةُ أَكْبَرُ دَرَجاتٍ وَ أَكْبَرُ تَفْضِيلًا .
« 1 »
هم او راست : خداوند فرجامبخش خلقتى حكيمانه و پايهگذار دين استوار است ، ماه رمضان را كه به برترى گزين ساخته و به تنزيل گرامى داشته ، با ضميمه ساختن شب قدر به آن كه خود از هزار ماه بالاتر است و با پايان بخشيدن به عيد فطر كه عيد هر مسلمان در خشكى و درياست ، ارج بخشيد و در اين امور حكمت خويش را روشن ساخت و در اين ماه درهاى رحمت خود را گشود ؛ از توبه پذيرفتنى كه براى مردان عمل بر خود لازم مىداند و از پاسخدادنى كه به شتاب از آن دريوزگان مىكند . چون اين ماه با بركتى كه بدان اميد داريم و آغاز و پايانى كه بس خجسته است بر ما فرارسيد وابستگان و كارگزاران خويش را فرمان داديم به آرامش و رهيافتگى و تقوا از اين ماه استقبال كنند ، عدالت را بگسترانند ، بزرگوارى را از ياد نبرند « 2 » در برابر آنكه با آنان نرمش مىكند فروتنى كنند « 3 » و صلاح و درستكارى را كه برايشان فراهم آمده است وانگذارند .
فصل [ 35 ] : نكتههايى پراكنده
ابراهيم بن عباس دربارهء حج و حاجيان آورده است : شما حاجيان خانهء خدا و زايران حرم او ، و رهيافتگان به سراى امن اوييد كه از دورترين و نزديكترين سرزمينها به سوى
هامش
( 1 ) . اسراء / 21 : و قطعا درجات آخرت و برترى آن بزرگتر و بيشتر است .
( 2 ) . اشاره به آيهء 237 سورهء بقره :وَ لا تَنْسَوُا الْفَضْلَ بَيْنَكُمْ- ت .
( 3 ) . اشاره به آيهء 88 سورهء حجر :وَ اخْفِضْ جَناحَكَ لِلْمُؤْمِنِينَ- ت .