كردهء تو هم كردهء آنان است كه فرمود :
خَتَمَ اللَّهُ عَلى قُلُوبِهِمْ وَ عَلى سَمْعِهِمْ وَ عَلى أَبْصارِهِمْ غِشاوَةٌ وَ لَهُمْ عَذابٌ عَظِيمٌ .
« 1 »
ابو بكر خوارزمى آورده است : خداوند خواست حكمت تو را بلند گرداند و سخن تو را بر راه بدارد و بنگرد كه چه مىكنيد و خداوند خود آنچه را آشكار مىسازيد و آنچه را پنهان مىداريد مىداند « 2 » . امّا چون از نعمت تجاوز كردى و ناسپاسى گزيدى و از ياد بردى كه « مگر پاداش احسان جز احسان است » « 3 » روزگار به ديدهء نامهربانى در تو نگريست و تو را به جاى آسانى سختى داد . پس آن بارقهها به صبحگاهى به صاعقه بدل گرديد و آن موهبتها به مصيبت تبديل شد .
إِنَّ اللَّهَ لا يُغَيِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ .
« 4 »
فصل [ 34 ] : ماه رمضان
ابراهيم بن عباس « 5 » گفته است : اينك آن « ماه رمضان كه در آن قرآن فروفرستاده شده است كه مردم را راهبرى مىكند » « 6 » ، بر شما سايه افكنده است . پس « اى ايمانآوردگان ، همه به درگاه خداوند توبه كنيد . اميد كه رستگار شويد » . « 7 » هم براى آينده خود توشهء نيكى پيش فرستيد كه همان برتر و پراجرتر است . « 8 »
هامش
( 1 ) . بقره / 7 : خداوند بر دلهاى آنان و بر شنوايى ايشان مهر نهاد و بر ديدگانشان پردهاى است و آنان را عذابى بزرگ است .
( 2 ) . اشاره به آيهء 29 سورهء نور :وَ اللَّهُ يَعْلَمُ ما تُبْدُونَ وَ ما تَكْتُمُونَ- م .
( 3 ) . اقتباس از آيهء 60 سورهء رحمان :هَلْ جَزاءُ الْإِحْسانِ إِلَّا الْإِحْسانُ- م .
( 4 ) . رعد / 11 : در حقيقت خداوند حال هيچ قومى را تغيير نمىدهد تا آنان حال خود را تغيير دهند .
( 5 ) . لقب او ابو سحاق صولى است . در سال 243 ق . در خراسان ديده به جهان گشود ، در بغداد بزرگ شد و در همان جا ادب آموخت . خليفگان او را به خود نزديك ساخته بودند ؛ او كاتب معتصم ، واثق و متوكل بود . دعبل دربارهء او گفته است : اگر ابراهيم بن عباس شعر را پيشه خود مىساخت ما را در فقر و بىچيزى وامىنهاد .
مسعودى گفته است : در ميان كاتبان پيشين و پسين از او توانمندتر در شعر شناخته نشده است . احمد بن اسرائيل نقل كرده است نويسندگان بر اين اجماع دارند كه او و احمد بن يوسف توانمندترين كاتبان روزگار عباسيان بودند و او و زيات توانمندترين كاتبان دولت عباسى در كار شعر بودند . بنگريد به : الاوراق ، ص 207 . همچنين شرح حال و ماجراهاى او را بنگريد در : الاغانى ، ج 9 ، ص 120 ؛ تاريخ بغداد ، ج 6 ، ص 117 ؛ معجم الادباء ، ج 1 ، ص 261 - ت .
( 6 ) . اقتباس از آيهء 185 سورهء بقره :شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدىً لِلنَّاسِ- م .
( 7 ) . اقتباس از آيهء 31 سورهء نور :وَ تُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعاً أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ- م .
( 8 ) . اشاره به آيهء 20 سورهء مزمل :وَ ما تُقَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ مِنْ خَيْرٍ تَجِدُوهُ عِنْدَ اللَّهِ- ت .