همو دربارهء فتح بغداد و فرار تركان آورده است : ياران خيمه و خرگاه وانهادند و به ميدان تاختند تا بكشند ، به اسارت درآورند ، در بند كشند و زخم وارد آورند تا آن هنگام كه خداوند دشمن به ترس آكند و اردويشان را تا دياله « 1 » در وراى بغداد راند و خداوند يكى از دو نيكى را در هماورد آنان به تو داد و بر آنان فرجام بد را تقدير كرد . پس شمارى اسير گشتند و جمعى غرق شدند و اين سزاى ستمكاران است . هم باقيماندگان دشمن چون شترمرغان گريختند و چون ابر پراكندند و در حالى كه سرزمين خويش را تسليم كرده و سلاح خويش وانهاده بودند بر اسبان خود به گريز مىنواختند و بىهدف از اين سو به آن سوى مىگريختند « هر فريادى را به زيان خويش مىپندارند . آنان خود دشمنند . از آنان بپرهيز كه خداى آنان را بكشد » . « 2 »
نه رخنههاى اردوى خويش را پينهاى مىيافتند و نه دردهاى خود را درمانى . امّا از آن سوى ، ياران در اردوگاه خويش ماندند ، پيروزمند و غنيمتستان ، چيرهدست و كامروا ؛ خداوند را سپاس كه پروردگار جهانيان است همو « كه وعدهاش را بر ما راست گردانيد و سرزمين بهشت را به ما ميراث داد . از هر جاى آن باغ پهناور كه بخواهيم جاى مىگزينيم ؛ چه نيك است پاداش عمل كنندگان » . « 3 »
باز او راست : دشمنان را از نظر گذراند ، در حالى كه آنان مىديدند نزديك شدهاند و از اين روى ترس بر آنان چيرگى يافته بود و احساس مىكردند روياروى خواهند شد و ازاينرو جان به گلويشان رسيده بود . « 4 »
او راست : چون آن ذليل يقين كرد كه برخاستهام گفت : « امروز در برابر فرمان خدا هيچ نگاهدارندهاى نيست » . « 5 » سپس خويش را به جامهء شب و ظلمت آن درپوشاند و همه چيز حتى زن و فرزند خود وانهاد و گريخت .
او راست : آن ذليل با پسر و دارودسته و كسانش اسير شد و يارانش از هم پراكندند .
هامش
( 1 ) . در متن ديالى آمده و آن نهرى بزرگ در نزديك بغداد است و نهر بزرگ بعقوبه نيز از كنار آن مىگذرد . ر . ك :
معجم البلدان ، ج 2 ، ص 495 - ت .
( 2 ) . اقتباس از آيهء 4 سورهء منافقون :يَحْسَبُونَ كُلَّ صَيْحَةٍ عَلَيْهِمْ هُمُ الْعَدُوُّ فَاحْذَرْهُمْ قاتَلَهُمُ اللَّهُ- م .
( 3 ) . اقتباس از آيهء 74 سورهء زمر :الَّذِي صَدَقَنا وَعْدَهُ وَ أَوْرَثَنَا الْأَرْضَ نَتَبَوَّأُ مِنَ الْجَنَّةِ حَيْثُ نَشاءُ فَنِعْمَ أَجْرُ الْعامِلِينَ- م .
( 4 ) . اشاره به آيهء 26 سورهء قيامت :إِذا بَلَغَتِ التَّراقِيَ- ت .
( 5 ) . اقتباس از آيهء 43 سورهء هود :لا عاصِمَ الْيَوْمَ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ- م .